ԷկոԼուր
Միայն 2010թ. առաջին 10 ամիսների ընթացքում կլիմայի փոփոխության արդյունքում մահացել է 21 հազար մարդ: Պակիստանում ջրհեղեղի պատճառով անօթեւան է մնացել մոտ 1 միլիոն մարդ: Անտառային հրդեհները նախնական տվյալներով Ռուսաստանին պատճառել են 15 միլիարդ դոլլարի վնաս, իսկ Իսրայելում այրվել է 2,8 հազար հեկտար տարածք: Եվրոպայում աննախադեպ սառնամանիքներ են: Անոմալ ցուրտ եղանակը միայն Ֆրանսիայի տնտեսությանը պատճառել է 30–50 միլիոն եվրոյի վնաս:
Բնական պաշարների գերշահագործումը, շրջակա միջավայրի բոլոր տարրերի վրա գերճնշումն է գլոբալ գործընթացների գլխավոր պատճառը: Արդյո՞ք մարդիկ հասկանում են իրենց մասնակցությունը այդ գործընթացին, պատասխանատու զգո՞ւմ են իրենց մեր մոլորակում կատարվող փոփոխությունների նկատմամբ:
«ԷկոԼուր»-ը կլիմայի փոփոխության խնդրի վերաբերյալ սկսում է հարցազրույցների շարք մշակույթի եւ արվեստի գործիչների հետ, որն անցկացվում է «Մշակույթ եւ զարգացում` նոր կապեր, նոր հեռանկարներ» նախաձեռնության շրջանակներում: Այն ձեռնարկել է Գյոթեի ինստիտուտը Արեւելյան Եվրեպայի, Կենտրոնական Ասիայի եւ Հարավային Կովկասի երկրներում: Մեր առաջին զրուցակիցն է Հայաստանի կինոմատոգրաֆիստների միության նախագահ, կինոռեժիսոր Ռուբեն Գեւորգյանցը:
Պարոն Գեւորգյանց, Հայաստանում եւ ընդհանուր առմամբ աշխարհում ի՞նչ էկոլոգիական խնդիրներ են Ձեզ ամենից շատ անհանգստացնում:
Ինձ թվում է, որ յուրաքանչյուր նորմալ մարդու էկոլոգիական խնդիրները պետք է անհանգստացնեն: Հայաստանում շատ մեծ աղետ էր, երբ որ մեր անտառները ոչնչացվեցին: Մեծ տարածքով անտառներից մենք զրկվեցինք: Յուրաքանչյուր ծառ մի կյանք է: Եվ հիմա մենք դա շատ լավ զգում ենք մեզ վրա:
Իհարկե, բնությունն անհրաժեշտություն է: Թվում էր, որ բնությունը` ինքը, կկարգավորի այս բալանսը, բայց հիմա պարզվում է, որ չի կարգավորում: Տեսեք՝ աշխարհում ինչ է կատարվում: Երկրագունդը հսկայակական աղետի առաջ է կանգնած, եւ դա ինձ շատ է մտահոգում ոչ թե ինձ համար, այլ ապագայի համար` թոռներիս, ծոռներիս:
Վերջերս Դիլիջանի կողմերն էի եւ ես տեսնում եմ, որ ժողովուրդը, միեւնույնն է, ծառերը կտրում է, որովհետեւ ուրիշ վառելիք չունի: Բայց անտառում այնքան ընկած ծառ կա, այնքան ճյուղեր կան: Եթե դա նորմալ կազմակերպվի, ապա անտառը կմնա նույնը: Բայց մարդիկ կտրում են` չգիտակցելով, որ այսօր տաքանում են, վաղը մեծ դժբախտություն է լինելու:
Իսկ աշխարհի մասշտաբով ի՞նչ ռիսկեր են ձեզ անհանգստացնում:
Աշխարհում ինձ շատ է մտահոգում անտառների հրդեհները: Ոչնչացվում են հազարավոր հեկտար անտառներ, մթնոլորտ են արտանետվում գազեր, մոխիր, եւ դա մոլորակի մասշտաբով է կատարվում:
Գլոբալ տաքացման մասին ամբողջ մարդկությունը պետք է մտածի եւ հարց տա` ինչ է լինելու վերջում: Մենք այնքան ենք վատ վերաբերվել մեր երկրագնդին, որ արդեն երկրագունդը, ինձ թվում է, մարդկությունից հոգնել է, պետք է ազատվի մարդկությունից, ցավոք սրտի, իհարկե:
Ձեզ համար առաջնահերթ էկոլոգիական խնդիրն անտառնե՞րի խնդիրն է:
Ես համոզված եմ, որ մեր ոչ մի գետում չէի լողանա. նրանցում այնքան աղբ կոյուղաջրեր են թափվում: Ոչ կլողանաս, ոչ էլ ձուկը կուտես: Սեւանի ափերը նայեք՝ ցելոֆաններ, շշեր: Պիտի բարձրանաս Արագածի փեշերը, որ մաքուր ջուր գտնես:
Բնությունը ոգեշնչու՞մ է Ձեզ Ձեր ստեղծագործական աշխատանքում:
Չնայած ես ուրբանիստ եմ, բայց բնություն շատ եմ սիրում, հատկապես մեր հայկական բնությունը` նույնիսկ էն քարը, հողը, որ ոչ մի բան չի աճում: Միեւնույնն է, դա ինձ համար շատ հարազատ է: Ինչքան ավելի զուսպ է բնությունը, այնքան ավելի շատ է ինձ ոգեշնչում եւ թռիչք տալիս իմ ֆանտազիաներին: Հավերժական բան կա խիստ բնության մեջ:
Կլիմայի փոփոխության մասին խոսում են քաղաքական գործիչները, գիտնականները, կանխագուշակում են աղետներ: Արդյոք զգու՞մ եք Դուք այդ փոփոխությունները եւ հատկապես ինչու՞մ են դրանք նկատելի
Իհարկե, զգում եմ: Այս տարի ամեն ինչ շատ նկատելի է: Ամբողջ Եվրոպան ձնի մեջ թաղված է: Անընդհատ հեղեղներ են: Դա հենց այնպես չի լինում: Առաջ չկար նման բան: Ես չգիտեմ` մարդկությունը ինչ պետք է անի, որ այս պրոցեսը դադարեցնի:
Սառնամանիքիների եւ ջրհեղեղների ֆոնի վրա Հայաստանում լավ եղանակ է: Կարո՞ղ ենք ասել, որ կլիման մեզ խնայում է:
Մարդն ազդում է բնության վրա եւ բնությունն էլ` մարդու վրա: Նույնիսկ եթե Արարատյան դաշտավայրն այս ամենից անվնաս դուրս գա, ապա դա էլ իմաստ չի ունենա, երբ ամբողջ աշխարհը ոչնչանա: Կարծում եմ, որ նման աշխարհը կդառնա դաժան եւ անիմաստ:
Ինչպե՞ս կարող են արվեստն ու մշակույթն իրենց ներդրումն ունենալ շրջակա միջավայրի պահպանման գործում:
Էկոլոգիան շատ կարեւոր է: Բայց դրա հետ մեկտեղ կաեւոր է ոչ միայն մարդը եւ բնությունը հարաբերությունները, այլ նաեւ մարդը եւ մարդը հարաբերությունները: Ես միշտ ասել եմ, որ պրոպագանդական արվեստը կարող է կանխել վատ արարքը: Դրա համար մենք անպայման պետք է աշխատենք այդ ուղղությամբ:
Որքանո՞վ եք Դուք անձամբ պատրաստ փոխելու Ձեր կենսակերպը, որպեսզի պահպանեք բնությունը:
Ես ոչ մի անգամ ծառ չեմ կտրել, ընդհակառակը, փորձել եմ, որ այդպիսի բան չլինի: Ամեն տարի մենք ուսանողների հետ աղբից մաքրում ենք Չարենցի Կամարը: Շատ կոնֆլիկտներ եմ ունենում օրվա ընթացքում հենց աղբ նետելու կամ մեքենայի պատուհանից տուփը շպրտելու պահով: Շատ դեպքերում գնում եմ այդ մեքենայի մոտ եւ խնդրում բարձրացնել այն:
Կարծում եմ, որ իմ կենսակերպը բնությանը վնաս չի տալիս: Դրա համար էլ չեմ էլ ուզում փոխել:
Հաջորդ հարցազրույցը ՀՀ ժողովրդական արտիստ, կոմպոզիտոր Ռոբերտ Ամիրխանյանի հետ է:
Դեկտեմբեր 24, 2010