ԷկոԼուր
Օրերս ԷկոԼուրը հրապարակեց ««Էմի ֆրութ» ընկերությունը մտադիր է զբաղեցնել Սեւանա լճի ջրային հայելու 500 հեկտարը իշխանի արհեստական բուծման համար» նյութը: Նյութում հրապարակված 500 հեկտարի տվյալը վերցված է «Սեւանա լճի էնդեմիկ ձկնատեսակների (գեղարքունի եւ ամառային իշխան) պոպուլյացիաների վերականգնման» պիլոտային ծրագրեր փաստաթղթից (Էջ 12) վերցված տվյալ, որտեղ որպես ծրագրից ակնկալվող տնտեսական արդյունք նշված է. «Ծրագրի առաջին 7 տարիների ընթացքում ստեղծել մոտ 500 հա ջրային տարածքով ձկնաբուծական տնտեսություններ, որոնք կապահովեն մեկ հեկտար ջրավազանի հաշվով տարեկան շուրջ 200 տոննա արտադրանք…»: Հրապարակմանը արձագանքեց պիլոտային ծրագրի համակարգող «Հայկական բերքի առաջմղման կենտրոն» ՓԲԸ-ի գլխավոր փորձագետ Էդվարդ Գևորգյանը: ԷկոԼուրի հարցազրույցը Էդվարդ Գևորգյանի հետ ներկայացնում ենք ամբողջությամբ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-«Հայկական բերքի առաջմղման կենտրոն»-ը Սևանա լճի ցանցավանդակային տնտեսությունների հետ կապված պիլոտային ծրագրի համակարգողն է: «Էմի ֆրութ»-ը ծրագրի իրականացնողն ու ներդրում կատարողն է: Ծրագիրը իրականացվում է «Սևան» ազգային պարկի հետ համատեղ: Ծրագրի ընդհանուր գործընթացները, ինչ որ վերաբերում է և' բանակցություններին, և' ծրագրի նախնական գործընթացների կազմակերպմանը, և' ծրագրի ընթացքի վերահսկողությանը, մոնիտորինգի կազմակերպմանը, արդյունքների ամփոփմանը, ամբողջն իրականցնում է «Հայկական բերքի առաջմղման կենտրոնը»:
ԷկոԼուր.
-Եթե այդ ծրագիրը լավ և հաջողված համարվի, ապա մինչև ո՞ր տարածքն եք ուզում ընդլայնել:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Ներկայումս ծրագիրը գտնվում է պիլոտային փուլում, և այս պահին մեզ ամենաշատը հետաքրքրում է, թե ընդհանրապես Սևանում՝ միավոր տարածքում, որքան ձուկ կարելի է աճեցնել նմանատիպ տեխնոլոգիաներով և պարզել այն քանակությունը, որը անվնաս է լճի համար:
ԷկոԼուր.
-Ի՞նչ մեթոդներով եք պարզում անվնաս է, թե ոչ:
Էդվարդ Գևորգյան.
- Կնքված է մոնիտորինգի պայմանագիր «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի հետ, «Սևան» ազգային պարկի հետ, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հիդրոէկոլոգիայի ինստիտուտի հետ, որոնք ընթացքում վերահսկում են ցանկացած տեսակի արտանետումները լիճ՝ և' քիմիական, և' կենսաբանական, և' օրգանական նյութի, և այդ ամեն ինչի արդյունքում իրենք որոշակի ժամանակաշրջանը մեկ մեզ եզրակացություն են տալիս հնարավոր ազդեցությունների վերաբերյալ, որը մեզ հնարավորություն է տալիս ընթացքում որոշակի ճշգրտումներ անել ծրագրում, որովհետև սա փորձնական է Հայաստանում՝ Սևանա լճում, և որևիցե այլ տարածքում նման տեխնոլոգիայով ձուկ չի աճեցվել:
ԷկոԼուր.
-Ստացե՞ լ եք արդեն որևէ եզրակացություն, և ի՞նչ թվեր են այնտեղ ներկայացված:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Եզրակացություն ստեցել ենք և միջանկյալ արդյունքներն ամփոփել ենք դեռևս հունվար ամսին: Բնապահպանության նախարարության կայքում պաշտոնական տեղեկատվություն նույնպես տարածվել է: Այն ժամանակվա տվյալներով՝ լճի վրա որևիցե ազդեցություն, որը խնդրահարույց է, չի նկատվել: Որոշակի խնդիրներ կար կերի ճշտման հետ կապված, որովհետև այն նորմաները, որը մեզ մեր դանիացի փորձագետներն էին տվել, պարզվեց, որ լճի համար այդքան էլ ճիշտ չեն, որովհետև մեր լճում կան որոշակի սննդարար նյութեր, որոնք ձկները օգտագործում են: Այսինքն՝ պետք է պակասեցնել նախատեսված այն նորմաները, որը դանիացիները տվել էին և, որը իրենք համարում էին լճի համար անվտանգ:
ԷկոԼուր.
-Եթե կարելի է թվերով, ինչքա՞ն ձուկ է պահվում, ինչքա՞ն կեր և ինչքա՞ն է ազոտի և ֆոսֆորի պարունակությունը այնտեղ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Ազոտի, ֆոսֆորի պարունակությունն այս պահին անգիր չեմ կարող ասել: Կարող եմ այսպես ասել՝ մոտավորապես 45.000 մանրաձուկ է տեղափոխվել օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին Սևանա լիճ, ու այնտեղ դանիացիների տված կերակրման նորմաներով համարվում է օրական ձկան քաշի 1%-ի չափով կերակրել: Սա այն է, ինչ որ իրենց տված խորհրդատվության մեջ է ներառված, բայց արդյունքում մենք մոտավորապես 30% ավելի քիչ ենք կերակրել ձկներին: Կերի պարունակության, կերի հնարավոր արտանետումների մասին նույնպես պաշտոնական տեղեկատվություն կա: Եթե չեմ սխալվում, Բնապահպանության նախարարության կայքում տեղադրված է:
ԷկոԼուր.
- Ըստ Ձեր նախատեսումների որքա՞ն ձուկ պետք է բաց թողնվի Սևան և ե՞րբ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Իրականում պիլոտային փուլի շրջանակներում նախատեսված չի եղել ձուկ բաց թողնել, քանի որ փորձնական ծրագիր է, գիտեք, ներդրողներն էլ բավականին մեծ գումար են ներդրել և ամբողջությամբ չեն օգտագործում արտադրական ծավալները: Այսինքն՝ նրանք այնտեղ բավականին մեծ վնասով են հիմա աշխատում, բայց այդ ամենը հաշվի առնելով և հասկանալով, որ սա լավ սկիզբ կլինի այս ծրագիրը ճիշտ ուղղության վրա դնելու, մենք համաձայնվել ենք, և «Էմի ֆրութը» նույնպես համաձայնվել է` որոշակի քանակություն բաց թողնվի: Այս փուլում մոտավորապես 1000 ձուկ:
ԷկոԼուր.
-Ի՞նչ քաշի ձկան մասին է խոսքը:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Քաշը պետք է մասնագետները ասեն: Եվ նաև նախատեսվում է ամռան ավարտին կամ սեպտեմբեր ամսին ևս մոտավորապես մի 3000 ձուկ բաց թողնել լիճ: Այս փուլում դուք կարող եք տեսնել, որ 45.000-ի պարագայում սա ավելի է, քան 1.5%-ը: Բայց մարդիկ պատրաստակամություն են հայտնել: Այստեղ մի քանի կարևոր բաներ կան, որոնց մասին ես կցանկանայի խոսել: Ծրագիրը մի քանի բան է ենթադրում: Բացի այդ 1.5%-ից նաև արտադորղները պարտավոր են յուրաքանչյուր արտադրված ձկան դիմաց 200 դրամ վճարել Սևանի հիմնադրամին, որը բավականին կհզորացնի այդ հիմնադրամը և թույլ կտա Սևանի համար կարևոր շատ ծրագրեր իրականացնել:
ԷկոԼուր.
-Ի՞նչ ցուցանիշներով եք Դուք համարում, որ այդ ծրագիրը հաջողված է:
Էդվարդ Գևորգյան.
- Արդյունքները երկու տեսանկյունից դիտարկենք՝ մեկ տնտեսական տեսանկյունը առանձին և ինչ արդյունքը ինքը կարող է ունենալ լճի, տարածաշրջանի և այլնի համար: Ի սկզբանե, այս երկու տեսնակյունով ենք ծրագիրը դիտարկել, և պատահական չէ, որ ծրագրի անունը ոչ թե ձկնաբուծական ծրագիր է, այլ Սևանա լճի էնդեմիկ ձկնատեսակների վերականգնման ծրագիր: Այստեղ խնդիրը ինչն է: Մենք տեսել ենք, որ Սևանում էնդեմիկ ձկնատեսակների խնդիր ունենք, երկու տեսակը ամբողջությամբ վերացած են, ևս երկու իշխանի տեսակ շատ քիչ քանակությամբ են պահպանվել: Եվ հիմա էլ պետական ծրագիր կա, յուրաքանչյուր տարի որոշակի քանակությամբ գնվում և լցվում է լիճ: Բայց այդ խնդիրը չի լուծվում Սևանա լճում: Աշխարհում լճերում ցանցավանդակային տնտեսություններով ձկնաբուծության նմանատիպ փորձ կա, և մենք կարծում ենք՝ այս տարբերակով, եթե արդյունավետ լինի և' տնտեսական առումով, և' լճի վրա ազդեցությունը թույլատրելի սահմաններում է, հնարավոր է նմանատիպ տնտեսություններով վերականգնել բնական պաշարները: Խնդիրը հետևյալն է՝ յուրաքանչյուր արտադրված ձկան կիլոգրամի մինչև 1.5%-ը նախատեսվում է բաց թողնել լիճ: Դուք դա կարող եք գնահատել: Մոտավորապես մի քանի տարվա ընթացքում հնարավոր է լճում քանակը վերականգնել:
Տնտեսական մասով մեզ համար շատ կարևոր է որպեսզի ձուկը նախատեսված ժամանակահատվածում քաշ հավաքի: Այսինքն՝ այդ ժամանակահատվածում դառնա ապրանքային ձուկ, որ հնարավոր լինի նաև իրացնել: Ապրանքային ձուկ դիտարկում ենք 350գր և ավելի քաշ ունեցող ձուկը: Ըստ պլանավորածի, մարտից մինչև դեկտեմբեր ձուկը այդ քաշը պետք է հավաքի: Այս պահի տվյալներով՝ մենք այդ ցուցանիշին մոտ ենք:
ԷկոԼուր.
-Եթե ծրագիրը համարվի հաջողված, ո՞ր տարածքներն եք նախատեսում զբաղեցնել:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Արդյունավետ քանակությունը, որը կօգնի նաև և լճում իշխանի վերականգնմանը, և նաև իմ ասած հիմնադրամին բավականին գումար կարող է ապահովել, դա մոտավորապես տարեկան 50.000 տոննա ձկան արտադրությունն է: Սա Սևանի համար մեծ թիվ չէ, որովհետև 30-35 հազար տոննա ձուկ ունեցել ենք լճում: Այս տեխնոլոգիայով 50.000 տոննա ձկան արտադրության համար մենք դիտարկում ենք միայն օրգանիկ տարբերակը, օրգանական ձկնարդյունաբերությունը, որը նախատեսում է 1 խորանարդ մետրում առավելագույնը 10կգ ձկան արտադրություն: Սա այդքան էլ մեծ թիվ չէ:
Ընդհանրապես նմանատիպ փորձ կա եվրոպական երկներում և աշխարհում, նմանատիպ ջրավազաններում մինչև տարածքի 1.5%-ի օգտագործումը ձկնաբուծության համար համարվում է անվտանգ: Այս պարագայում մենք գիտենք, որ Սևանը 123-124 հազար հա է մոտավորապես ու , եթե հաշվենք այդ 1.5%-ը, սա բավականին մեծ թիվ է: Իսկ 50.000 տոննայի արտադրության համար այս տեխնոլոգիայով մեզ անհրաժեշտ է մոտ 100-120 հեկտար տարածք: Սա ընդամենը 0.1%-ն է:
ԷկոԼուր.
-Իսկ մոտավորապես նախատեսե՞լ եք, թե որ տարածքներում:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Չէ, դա մենք չենք կարող նախատեսել: Եթե արդյունքներն ամփոփվեն և համապատասխան պետական լիազոր մարմինները համարեն, որ ծրագիրը արդյունավետ է երկրի համար, Սևանի համար, արդեն իրենք կառաջարկեն՝ հաշվի առնելով տարբեր պարամետրեր, որովհետև այնտեղ իրականում խնդիրները շատ են՝ և' ինժեներական, և' բնական (ջերմաստիճան, սառցակալում): Օրինակ` գիտեք, այս տարի Սևանը չսառեց, բայց եթե տեսել եք մեր տնտեսության նկարները, այնտեղ բավականին խնդիր կար ոչ թե ջրի սառցակալման, այլ սարքավորումների սառցակալման: Խնդիրները շատ են. պետք է քամի հաշվի առնել, տարածքը, որ հանգստի գոտիների հետ որոշակի շահերի բախում չառաջանա: Նաև Սևանում կան հատուկ պահպանվող տարածքներ, որոնք ձվադրավայրն են: Այսինքն՝ հիմնականում ընտրել այն տարածքները, որոնք ավելի օպտիմալ կլինեն լճի համար:
ԷկոԼուր.
-Պիլոտային ծրագիրը իրականցնում եք հենց Շորժայում, երևի թե ջերմաստիճանի առումով հենց այդ տարածքն է առավել հարմար: Որքանով ես եմ հասկանում` Դուք պետք է հենց այդ տարածքն օգտագործեք:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Չէ: Մենք դա մենք չենք: Նախ եկեք այդ հարցը հստակեցնենք: Այն, որ խոսում ենք 50.000 տոննա ծավալների մասին, դա միանշանակ մենք չենք, որովհետև դա բավականին մեծ նեդրում է պահանջում, և չեմ կարծում, որ Հայաստանում կա որևիցե մի ընկերություն, որ այդքան ներդրում կարող է անել: Մեր պատկերացմամբ սա կլինեն տարբեր ընկերություններ՝ մոտ 80-100 հոգի, որը նաև կառավարելի կլինի: Սա մի ընկերության անելու բան չէ: Այս պարագայում հստակեցնենք, որ «Էմի ֆրութը» ոչ թե միայն տնտեսական շահերն է հետապնդում, այլ ավելի շատ ներդրում է արել, որպեսզի և' Սևան ազգային պարկը, և' մնացած շահագրգիռ կառույցները կարողանան գնահատել՝ արդյոք արդյունավետ է այս խնդիրը լուծելու համար ցանցավանդակային տնտեսությունը: Ես կարծում եմ, որ բոլորս պետք է շնորհակալ լինենք այդ հնարավորությունը ընձեռելու համար, որովհետև մոտ 250 միլիոն դրամի ներդրում է արված ծրագրում, որն այս պարագայում հայտնի էլ չէ` կվերդառնա «Էմի ֆրութ»-ին, թե չէ: Պետք է ծրագիրը շարունակել և հասցնել տրամաբանական ավարտին:
ԷկոԼուր.
-Նախատեսվում էր նախնական արդյունքերը ամփոփել մայիսին: Կոնկրետ ե՞րբ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Մայիսին արդյունքները կամփոփվեն՝ այն, ինչ որ հիմա կա: Բայց քանի որ մենք ծրագիրը մի քիչ ուշ սկսեցինք, այսինքն՝ պետք է սկսեինք մարտին, մենք սկսեցինք օգոստոսին, որոշակի նախապատրաստական խնդիրներ կային, այսպես ստացվեց, որ հիմնական տաք ժամանակաշրջանը, որը հետաքրքիր է և' բնապահպաններին, և' տնտեսվարողին, բաց էինք թողել: Այդ պատճառով որոշում է կայացվել ծրագիրը համաձայնեցնել և երկարացնել, որպեսզի այդ տաք ամիսներին հնարավոր լինի վերահսկել, որովհետև գիտենք, որ նաև բնապահպանական խնդիրները, եթե այդպիսիք լինեն, ցուրտ ամիսներին ավելի քիչ են նկատելի, քանի տաք ամիսներին: Մենք կգնանք, ցիկլը կփակենք, գոնե որ մի տարվա ցուցանիշ ունենանք: Մենք մոնիտորինգը սկսել ենք անել հոկտեմբերին, երևի թե, մինչև հոկտեմբեր, որպեսզի մեկ ամբողջ տարվա ցուցանիշ ունենանք:
ԷկոԼուր.
-Իսկ Բնապահպանության նախարարությունն իր համաձայնությունը տվե՞լ է, որ ծրագիրը շարունակեք մինչև հոկտեմբեր:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Նախնական համաձայնություն կա: Հիմա այստեղ պետք է «Սևան» ազգային պարկի հետ ժամանակը երկարեցնելու հավելյալ պայմանագիր կնքվի: Մեր պայմանագիրը գործում է մինչև օգոստոս:
ԷկոԼուր.
-Եթե դուք ուզենաք ընդլայնել ձեր ծրագիրը, պետք է ավելի շուտ սկսեք ձեր գործընթացը մայսին-հուլիսին: Կսկսե՞ք, թե այս տարի դրանով կավարտեք:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Այս պահին դրա մասին չենք խոսում, սպասում ենք վերջնական արդյուքների ամփոփմանը, որովհետև և' մեզ համար, և' տնտեսվարողի համար շատ կաևոր է, որպեսզի պետության կողմից այս ծրագիրը հավանության արժանանա:
ԷկոԼուր.
-Իսկ ներկայումս 4 ցանցավանդակները որքա՞ն տարածք են զբաղեցնում:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Մեկ ցանցավանդակը մոտ 200 քառակուսի մետր է:
ԷկոԼուր.
- Որքա՞ն ձուկ կարող է բազմանա՞լ այնտեղ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Մոտավորապես 16.000 հատ, թե իմ ասաց 1 խորանարդ մետրում 10 կգ ձուկ ենք նայում:
ԷկոԼուր.
-Մեկ ցանցավանդակու՞մ:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Չէ, երբեք մեկում 16.000 հատ չի եղել: Ընդհանուր ամենաշատը եղել է 45.000:
ԷկոԼուր.
-Այսինքն՝ մոտավորապես 11 հազա՞ր:
Էդվարդ Գևորգյան.
-Այո:
ԷկոԼուր.
-Շնորհակալություն հարցազրույցի համար:
Մայիս 29, 2013 at 18:39