ԷկոԼուր
Մագելի քարանձավում տուրիստական երթուղիների կազմակերպման վերաբերյալ նախագիծը թերի է, իսկ հասարակական լսումները կարող են համարվել ընդամենը նախնական քննարկումներ: Նման կարծիք հայտնեց Մագելի քարանձավի բարեկարգման ծրագրի քննարկման մասնակիցների մեծամասնությունը: Ծրագիրը բնապահպանական փորձաքննություն է ներկայացրել «Ինկար» ընկերությունը: Արենի գյուղում փետրվարի 18-ին լսումները կազմակերպել էին «Ինկար» ՍՊԸ-ն եւ ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը:
Ընկերությունը մտադիր է տուրիստական էքսկուրսիաներ կազմակերպել քարանձավում, ինչի համար պատրաստվում է շինարարական աշխատանքներ կատարել, ընդլայնել մուտքը, բետոնապատել հատակը, էլեկտրական լուսավորություն անցկացնել, աստիճան կառուցել: Չի բացառվում, որ էքսկուրսիաների համար կկառուցվեն նաեւ առանձին օբյեկտներ:
Մագելի քարանձավը գտնվում է Նորավանքի կիրճում եւ իրենից ներկայացնում է միմյանց կապված մի քանի կարստային քարանձավներ: Քարանձավ մտնելու մի քանի մուտք կա, բայց նրանց մի մասը լցված է քարերով, իսկ մի մասը անհասանելի է: Իսկ հասանելի մուտքն արդեն մի քանի տարի գտնվում է Նորավանքի Խնամակալի հսկողության ներքո: Նման կոչում է ստացել էկոլոգներից տեղի բնակիչ Վարդգես Կարախանյանը, ով հասարակական սկզբունքներով օգնում է պահպանել Նորավանքի զարմանալի բնությունը:
Քարանձավները տուրիզմի համար լավ օբյեկտ են: Միաժամանակ, յուրաքանչյուր քարանձավն իրենից ներկայացնում է բարդ եւ ծայր աստիճան առանձնահատուկ էկոհամակարգ: Մագելի քարանձավում է բնակվում չղջիկների 8 տեսակ, որոնցից 6 տեսակն ընդգրկված են Կարմիր Գրքում: «Ոչ մի դեպքում չի կարելի բացել քարանձավը տուրիստների համար, մինչեւ չվերականգնվի այնտեղ գոյություն ունեցող չղջիկների պոպուլիացիան,- ասում է ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության ինստիտուտի ողնաշարավոր կենդանիների լաբորատորիայի ղեկավար Մամիկոն Ղասաբյանը,- մենք հազիվ ենք փրկել նրանց վերջնական ոչնչացումից: Անընդհատ քարանձավ էին մտնում, վառում էին պլաստմասե շշեր եւ նետում քարանձավի մեջ: Մենք այն մաքրել ենք եւ ճաղավանդակով փակել մուտքը: Այժմ քարանձավում միայն ձեռնաթեւավորների քանակի մոնիտորինգ ենք անցկացնում, որպեսզի չվախեցնենք գաղութին»: Ղասաբյանի խոսքերով` սիրողական քարանձավագետների քարանձավ այցելելուց հետո քարանձավում հաշվվել է ընդամենը մի քանի տասնյակ ձեռնաթեւավոր, որոնք մնացել են 10 հազարանոց գաղութից: Հիմա 700-800-ն են: (Տես լուսանկարները)
Ձեռնաթեւավորների մասնագետ, պրոֆեսոր Էդուարդ Յավրույանը նշեց այդ կենդանիների կարեւորությունը ոչ միայն կենսաբազմազանության պահպանման տեսանկյունից, այլ նաեւ վնասատուների դեմ պայքարի տեսանկյունից: «Չղջիկները թռչուններից վերցրեցին միջատների ոչնչացման էստաֆետան: Յուրաքանչյուր չղջիկ մեկ գիշերվա ընթացքում կարող է ոչնչացնել մինչեւ 500 միջատ: Ահա եւ հաշվեք, թե ինչ կստանաք, եւ ինչից կարող եք զրկվել,- ասաց նա,- քիմիան վնասատուների դեմ պայքարի ամենալավ միջոցը չէ»:
Նախագծի հեղինակ Սմբատ Դավթյանը վստահեցրեց, որ շինարարական աշխատանքները չղջիկներին վնաս չեն պատճառի: «Մենք զգույշ կաշխատենք, առանց աղմուկի»,-ասաց նա: «Առանց աղմուկի՞, ինչպե՞ս ձեզ կհաջողվի աշխատել առանց աղմուկի, եթե դուք քանդեք պատերը, մեծացնեք մուտքը: Հենց աշխատանքները սկսվեն, չղջիկները կանհետանան»,- առարկեց Ղասաբյանը: Էկոլոգների անհանգստությունը նաեւ պայմանավորված է նրանով, որ ՀՀ մշակույթի նախարարության պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալությունը, որը իրավաբանական պատասխանատվություն է կրում Մագելի քարանձավի համար, նրա պահպանման համար իրական մեխանիզմների չի տիրապետում: Խնամակալ Վարդգես Կարախանյանը կտրականապես անհամաձայնություն հայտնեց նախագծին: «Դուք այստեղ կգաք, գումար կաշխատեք եւ կգնաք, իսկ մենք կկորցնենք այն, ինչ ունենք,- ասաց նա,- կան այլ քարանձավներ, ավելի հրապուրիչ, եւ որտեղ արդեն վաղուց չղջիկներ չկան, քանի որ վերացել են: Տուրիստներին այնտեղ տարեք, կառուցեք, այն էլ որ դրանք հուշարձանի կարգավիճակ չունեն»:
«ԷկոԼուր»-ի հարցին, թե ինչով է պայմանավորված հենց այս քարանձավի ընտրությունը, Սմբատ Դավթյանը պատասխանեց. «առավել շահավետ պայմաններով»:
Արենիի գյուղապետ Ժիրայր Եղյանի կարծիքով` ընկերության ծրագիրը գրավում է նրանով, որ իրենց առաջարկում են աշխատատեղեր եւ տուրիզմի ակտիվացում, որից գյուղը եկամուտ ունի, քանի որ արտադրում է գինի հայտնի «Արենի» բրենդով: Սակայն, հարկ է գնահատել նաեւ գյուղատնտեսության համար հնարավոր ռիսկերը, կարծում է Եղյանը:
ՀՀ բնապահպանության նախարարության «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Նազիկ Մկրտչանը կարծում է, որ նախագծում պետք է ներկայացվի գործունեության վերլուծությունը եւ օգուտների հաշվարկը:
Բացի այդ, Մագելի քարանձավը գտնվում է Գնիշիկ համայնքի վարչական տարածքում, որի ներկայացուցիչներն ընդհանրապես հրավիրված չէին հասարակական լսումներին:
Այդպիսով, որոշում ընդունվեց այդ լսումները համարել նախնական լսումներ եւ նորից լսումներ անցկացնել` հաշվի առնելով առկա դիտողությունները եւ առաջարկությունները:
Փետրվար 21, 2011