Աշխարհի ավելի քան 80 քաղաքացիական հասարակության, բնապահպանական կազմակերպությունների և բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչներ ստորագրել են համատեղ նամակ՝ կոչ անելով ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերին՝ պաշտպանել պահպանվող և պահպանության կարգավիճակ ունեցող տարածքները արդյունահանող և խոշորածավալ արդյունաբերական գործունեությունից։ Նամակի մասին այսօր COP17-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել են Բնության պահպանության միջազգային միության Պահպանվող տարածքների համաշխարհային հանձնաժողովի (IUCN WCPA), Կենսաբազմազանության առանցքային տարածքների (KBA) քարտուղարության, Տարածքային համայնքների գլոբալ դաշինքի (GATC), «Արշավ հանուն բնության» (Campaign for Nature) և Earth Insight կազմակերպությունների ղեկավարները։
«30x30-ի իրագործում․ պահպանվող և պահպանության կարգավիճակ ունեցող տարածքների պաշտպանությունը արդյունահանող և խոշորածավալ արդյունաբերական գործունեությունից» վերտառությամբ նամակը կառավարություններին հորդորում է հաջողությունը չափել պահպանված կենսաբազմազանությամբ և պաշտպանված իրավունքներով, այլ ոչ թե պարզապես հաշվառված հեկտարներով։ Նամակը ստորագրել են Բնական պաշարների պաշտպանության խորհուրդը (NRDC), Rainforest Action Network-ը, The Nature Conservancy-ն, BirdLife International-ը, Իրավունքների և ռեսուրսների նախաձեռնությունը, Ամազոնի ավազանի բնիկ ժողովուրդների կազմակերպությունների համակարգող խորհուրդը (COICA), ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի Տրոպիկական անտառների հիմնադրամները (Rainforest Foundation), Urgewald-ը, SkyTruth-ը, Climate Rights International-ը և բազմաթիվ այլ կառույցներ Լատինական Ամերիկայից, Աֆրիկայից, Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանից, Եվրոպայից և Հյուսիսային Ամերիկայից:
«30x30» նպատակը՝ ոչ միայն թղթի վրա, այլև իրականում
«Մենք՝ ներքոստորագրյալ քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններս ամբողջ աշխարհից, կոչ ենք անում COP17-ում Կոնվենցիայի կողմերին կատարել մինչև 2030 թվականը ցամաքային տարածքների, ներքին ջրերի և ծովերի առնվազն 30 տոկոսը պահպանելու հանձնառությունը՝ ոչ միայն թղթի վրա, այլև իրականում: Թվային թիրախին հասնելը քիչ բան կնշանակի, եթե հաշվառված տարածքները շարունակեն ենթարկվել արդյունահանող և խոշորածավալ արդյունաբերական գործունեության, որը խարխլում է կենսաբազմազանությունը»,- նշված է հայտարարության մեջ։
Կազմակերպություններն ընդգծում են, որ բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների տարածքները պարզապես հաշվառման ենթակա հեկտարներ չեն. դրանց ճանաչումը պետք է հարգի համայնքների որոշումները, իրավունքներն ու կառավարման համակարգերը: COP17-ում Կողմերը պետք է հավակնությունները վերածեն գործողության. «30x30» նպատակի շրջանակում հաշվառվող տարածքները պետք է պաշտպանված լինեն անհամատեղելի արդյունաբերական գործունեությունից:
Այս նամակը հրապարակվում է այն ժամանակ, երբ պատվիրակությունները հավաքվել են Երևանում՝ հոկտեմբերի 18-ից 30-ն անցկացվող COP17 համաժողովին՝ գնահատելու առաջընթացը «30x30» նպատակի ուղղությամբ։ Ներկայումս պետությունների ազգային հանձնառությունները բավարար են նպատակային տարածքների միայն մոտ 23 տոկոսի պահպանության համար։
Պահպանվող տարածքներում արդյունահանման վտանգները՝ թվերով
Կոչը հիմնված է վերջերս հրապարակված «Բարձր ամբողջականությամբ 30x30-ի իրականացում․ արդյունաբերական սպառնալիքներ և կենսաբազմազանության արդյունավետ ու իրավունքահեն պահպանության հեռանկարներ» համաարևադարձային տարածական վերլուծության վրա։ Ուսումնասիրության համաձայն՝
- Վերլուծված արևադարձային երկրներում մոտ 62 միլիոն հեկտար ցամաքային պահպանվող և պահպանության կարգավիճակ ունեցող տարածքներ համընկնում են նավթի և գազի արդյունահանման բլոկների հետ (այս մակերեսը մոտ 2,5 անգամ գերազանցում է Միացյալ Թագավորության տարածքը)։
- Եվս 43 միլիոն հեկտար համընկնում է հանքարդյունաբերության համար տրամադրված տեղամասերի հետ:
- Ամազոնի ավազանում Կենսաբազմազանության առանցքային տարածքների (KBA) ավելի քան 40 տոկոսը դեռևս պաշտպանված չէ: Կոնգոյի ավազանում այս ցուցանիշը կազմում է 29 տոկոս, իսկ Հարավարևելյան Ասիայում և Կենտրոնական Ամերիկայում՝ ավելի քան 50 տոկոս:
- Պահպանության կառավարման ներքո չգտնվող ցամաքային Կենսաբազմազանության առանցքային տարածքների ավելի քան 19 տոկոսին սպառնում են նավթի և գազի արդյունահանման բլոկները, իսկ 15 տոկոսին՝ հանքարդյունաբերական թույլտվությունները:
Ի՞նչ են պահանջում կազմակերպությունները COP17-ի մասնակիցներից
Նամակը ստորագրողները կոչ են անում Կոնվենցիայի կողմերին.
- Վերացնել անհամատեղելի արդյունաբերական վտանգները. կիրառել ստանդարտներ, որոնք թույլ չեն տա արդյունահանող և խոշորածավալ արդյունաբերական գործունեությանը վնասել պահպանվող տարածքները, ինչպես նաև վերանայել գործող թույլտվությունները:
- Կիրառել տարածական պլանավորում. կանխել վտանգները նախքան վնասի առաջացումը՝ անհամատեղելի արդյունաբերական գործունեությունը հեռու պահելով պահպանվող տարածքներից, Կենսաբազմազանության առանցքային տարածքներից, անձեռնմխելի էկոհամակարգերից և էկոլոգիական միջանցքներից:
- Պաշտպանել իրավունքներն ու կառավարումը. երաշխավորել բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների հողային, տարածքային և բնական ռեսուրսների իրավունքները, ինչպես նաև հարգել ազատ, նախնական և տեղեկացված համաձայնության (FPIC) նրանց իրավունքը:
- Համապատասխանեցնել լիցենզավորման և տնտեսական որոշումները. ապահովել, որ լիցենզավորման, ենթակառուցվածքների, էներգետիկայի, գյուղատնտեսության, հարկաբյուջետային խթանների և ֆինանսավորման քաղաքականությունները չաջակցեն պահպանվող տարածքներին վնասող գործունեությանը:
- Տրամադրել իրականացման միջոցներ. ապահովել երկարաժամկետ ֆինանսավորում, կարողությունների զարգացում և ուղղակի, հասանելի աջակցություն բնիկների և համայնքների կողմից նախաձեռնվող առաջնահերթությունների համար:
Ինչո՞ւ է այս կոչը կարևոր Հայաստանի համար
COP17-ն անցկացվում է Երևանում՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 18-30-ը։ Համաժողովի օրակարգի առանցքային հարցերից է մինչև 2030 թվականը կենսաբազմազանության պահպանության համաշխարհային նպատակների իրականացումը։
Համատեղ նամակի հեղինակների գնահատմամբ՝ ներկայումս պետությունների ազգային հանձնառությունները բավարար չեն «30x30» նպատակին հասնելու համար․ դրանց իրականացման դեպքում մինչև 2030 թվականը պահպանության տակ կարող է հայտնվել աշխարհի համապատասխան տարածքների միայն շուրջ 23 տոկոսը՝ նախատեսված 30 տոկոսի փոխարեն։
Հայաստանի համար այս կոչը կարևոր է պահպանվող տարածքների կառավարման, հանքարդյունաբերության և բնության պահպանության քաղաքականությունների համադրման տեսանկյունից։ Այն ընդգծում է, որ պահպանության տարածքների արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ միայն դրանց մակերեսով, այլև կենսաբազմազանության իրական վիճակով, էկոհամակարգերի ամբողջականությամբ և արդյունաբերական ճնշումներից պաշտպանվածությամբ։
Կազմակերպությունների հիմնական ուղերձն է՝ կենսաբազմազանության պահպանության միջազգային պարտավորությունները պետք է վերածվեն գործնական քայլերի, իսկ պահպանվող տարածքները պետք է պաշտպանված լինեն դրանց բնապահպանական նպատակներին հակասող արդյունաբերական գործունեությունից։
Հոկտեմբեր 24, 2026 at 00:09