ԷկոԼուր
Փետրվարի 22-ին «Միկա-ցեմենտ» ՓԲԸ-ն Գեղարքունիքի մարզի Արտանիշ գյուղում նշանակել էր Արտանիշի մերգելային կրաքարերի հանքավայրի շահագործման նախագծի վերաբերյալ հասարակական լսումներ: Ինչպես պարզվեց, նախագիծը չկար ոչ գյուղում, ոչ ընկերության ներկայացուցիչների մոտ, ոչ էլ Բնապահպանության նախարարության «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ի ներկայացուցչի մոտ: Բնապահպանության նախարարության պաշտոնական կայքում էլ նախագիծը տեղադրված չէ: Գաղտնիք մնաց, թե ինչ էին պատրաստվում «Միկա-ցեմենտ» ՓԲԸ-ի ղեկավարները իսկապես քննարկել արտանիշցիների հետ, քանի որ կարճ քննարկումից հետո գյուղապետ Կարեն Շուշանյանը խնդրեց «ԷկոԼուր»-ի աշխատանքային խմբին հեռանալ, որպեսզի մենք չխանգարենք ընկերության հետ իրենց հանդիպմանը: Ստորեւ ներկայացնում ենք այդ տարօրինակ լսումների տեսագրությունն ու տեքստային տարբերակը, որոնք «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ի ներկայացուցիչ Ազգանուշ Դռնոյանը համարեց կայացած: Այսպիսով՝ լսումների մասնակիցների ցանկը՝ ընկերության ղեկավար կազմը՝ գլխավոր տնօրեն Նաիրա Մարտիրոսյանի գլխավորությամբ, «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ի ներկայացուցիչ Ազգանուշ Դռնոյան, «ԷկոԼուր»-ի աշխատանքային խումբ, «Թռչկան» քաղաքացիական նախաձեռնության անդամ Լեւոն Գալստյան, Արտանիշ գյուղի բնակիչներ:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Մերգելյան կրաքար, որը հանդիսանում է ցեմենտի գործարանի համար որպես հումք: Գիտեք, որ հանրապետության համար ինչքան կարեւոր է ցեմենտի արտադրությունը: Եւ այսօր մեր հանքավայրը մեր համար էլ շատ կարեւոր դեր ունի, որովհետեւ սա հանդիսանում է մեր հիմնական հումքը: Մենք այս հանքավայրի հետ առանձնապես լուրջ պրոբլեմներ չենք ունեցել, որովհետեւ այստեղ պայթեցման աշխատանքներ չի կատարվում, որը շատ կարեւոր է, այսինքն` բաց եղանակով է կատարվում հումքի հանումն ու տեղափոխումը: Ունենք ստեղծված նորմալ պայմաններ, ճանապարհ, որն անմիջապես գյուղի մեջ չի, դա էլ է կարեւոր, որովհետեւ գյուղից մի քիչ հեռու է: Եւ պարզապես այսքան տարի շահագործման հետ կապված պրոբլեմ չի եղել: Շատ շնորհակալ ենք գյուղապետարանին, որ ցանկացած հարցում մեզ աջակցել է, եւ մենք էլ փորձել ենք գյուղի զարգացմանը մասնակցենք, աշխատատեղ ապահովենք գյուղի համար եւ այլն: … Ասեմ ձեզ, որ այս վերջին տարիներին դուք` ինքներդ էլ նկատել եք, որ գործարանն արդեն չի աշխատում այն հզորությամբ, երբ որ նախկինում: Եւ փաստորեն մենք էլ հանքը շահագործում ենք տարին մի երեք ամիս: Եթե մեր վառարանն աշխատում է տարին մեկ ու կես ամիս, այսինքն մենք այսօր սահմանափակված ենք մեր ներքին շուկայով եւ ցեմենտը չենք կարողանում արտահանել, որովհետեւ, գիտեք, Հայաստանը երկաթգիծ չունի՝ դուրս տանելու, մինչեւ Վրաստան երկաթգիծ, հետո մինչեւ ծով, ծովային տեղափոխում, եւ քանի որ երկաթգծի տարիֆները բավականին թանկացավ, փաստորեն մենք չկարողացանք, ինչից ծավալները պակասեց: Այսինքն` քանի որ ցեմենտի արտադրության ծավալը պակասեց, հանքանյութի շահագործումն էլ իջավ:
«Միկա-ցեմենտ»-ի ներկայացուցիչ (չներկայացավ).
- Փորձնական շահագործման ենք ենթարկել 1995թ. մարտի 1-ից: Նախագծում սկզբնական մասում նշված է գեոլոգիան, թե ինչից են կազմված այս մերգելյան կրաքարերը, իրենց քիմիական կազմը, իրենց հորատման աշխատանքների հետ կապված բոլոր պրոբաները: Եւ այդ բոլոր աշխատանքներից ելնելով՝ գտել ենք, որ համապատասխանում է ցեմենտի արտադրության համար՝ որպես հումք: Նախագծի ձեզ հետաքրքրող մասը բնապահպանական մասն է, որ նախագծում կա: Մենք կարելի է ասել, որ հիմնականում օդային ավազանը չենք աղտոտում, քանի որ 5-7% խոնավություն է պարունակում հանքում՝ հանքաքարը հանելիս, պայթեցման ախատանքներ չեն կատարվում: Հիմնականում հանվում է էքսկավատորի եւ տրակտորի միջոցով: Հիմնական առաջացող փոշու համար մենք ճանապարհին ունենք ջրցան մեքենա, որ բնապահպանական բոլոր հարցերը լուծում է: Բարձման ժամանակ էլ կարելի է ասել, որ մեր մոտ բոլոր պրոբլեմները լուծված է: Ջրի մաքրման պրոբլեմ հիմնականում չկա, չնայած մենք առանձին տեղերում հորեր ենք անցկացնում, որը անձրեւաջրերը լցվում են մեջը, մաքրվում են:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Ծավալները՝ մի քանի տարի առաջ հանել ենք 200 հազար տոննա, հիմա փաստորեն կրկնակի իջել են այդ ծավալները: Իհարկե, դա շատ վատ է, բայց հանքի շահագործման հետ կապած ուրիշ պրոբլեմ չկա: Այստեղ ջարդման խնդիրը շատ քիչ է, չնայած դրաբիլկան աշխատում է: Դրա համար լրացուցիչ փոշի չի առաջանում, որովհետեւ մենք անմիջապես մեքենաներով տեղափոխում ենք, եւ վագոններով տեղափոխում մինչեւ գործարան:
Ազգանուշ Դռնոյան.
-Համաձայն «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին» օրենքի՝ կազմակերպվել է հասարակական լսումը, որտեղ բոլոր նախագծերը պետք է անցնեն հասարակական լսում` հաշվի առնելու հասարակայնության կարծիքը: Իսկ կոնկրետ այս հանքի համար ես ասեմ, որ 2006թ-ին հանքը ստացել է դրական փորձաքննական եզրակացություն, այն ժամանակ արտադրողականությունը երեք անգամ գերազանցում էր այժմյան նախագծով նախատեսված արտադրողականությանը: Այսինքն՝ նախագիծը ոչ թե ընդլայնում է նախատեսում, այլ որպես նվազեցման նախագիծ է ներկայացվել փորձաքննությանը: Հիմնական էությունը` հանքավայրի, 2006-ից տարբերվող դա է: …Նախագիծը ներկայացվել է նաեւ ակադեմիայի Սեւանի հանձնաժողովին, ստացել ենք նրանց եզրակցությունը: Համաձայն օրենքի բոլոր կանոնակարգերով փորձաքննությունն ընթանում է:
Ինգա Զարաֆյան.
-Կարո՞ղ ենք տեսնել Սեւանի հանձնաժողովի եզրակացությունը:
Ազգանուշ Դռնոյան.
-Իհարկե, կարող եք, բայց ես ինձ հետ չեմ բերել: Ես ասեմ, Սեւանի հանձնաժողովից դիտողություններ չկան, դրական փորձագիտական եզրակացություն են ստացել` նկատի ունենալով, որ նախկինում աշխատող հանք է եղել եւ հիմա էլ նվազեցնում է արտադրողականությունը:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Մենք հավաքվել ենք ինչի՞ համար, որ տեսնենք` մեր հանքը ոնց է շահագործվում եւ գյուղացիներն իրենց կարծիքն արտահայտեն: Մնացած փաստաթղթերը, որ ձեզ հետաքրքրում է, մենք ձեզ կներկայացնենք: Հիմա լսենք այս մարդկանց, ինչ հարցեր ունեն: Ես ասեմ, որ հանքի հետ կապված մի 5, 6, 7 տարի առաջ կային պրոբլեմներ ոչ ճիշտ շահագործման հետ, ասենք ոչ ճիշտ հանքի պլանավորումը, հանած հումքը տեղափոխելը, դասավորելը, անվտանգ շահագործելը տեխնիկայի տեսակետից: Դա զուտ տեխնիկական խնդիրներ էին՝ կապված շահագործման հետ եւ ոչ էկոլոգիայի հետ: Հիմա լրիվ անվտանգ շահագործման պայմաններին համապատասխանում է: Հիմա թող գյուղացիներն ասեն իրենց դիտողությունները, եթե կան:
Ինգա Զարաֆյան.
- Այսօր հայտարարված են մասնագիտական լսումներ:
Ազգանուշ Դռնոյան.
-Համաձայն «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին» օրենքի` այս փուլում պետք է երկու լսում իրականացվի: Այս լսումներն առաջին լսումներն են, այսինքն նախագծային փաստաթղթերի լսումներն են, որտեղ ազդակիր համայնքի կարծիքը, բնականաբար, եւ բոլորի կարծիքը պետք է հաշվի առնի:
Գյուղապետ Կարեն Շուշանյան.
…Մեր մոտ աղտոտվածություն չկա, մաքուր հանք է: Ուղղակի մեր համար ամենավատն այն է, որ այս պահին հանքը չի աշխատում: Մոտ 43 աշխատատեղեր ունենք «Միկա»-ում: Մի տեղ, որ արդյունաբերություն է գործում, այդ երկիրը, այդ համայնքը հզոր կլինի: Հատկապես ցեմենտ, ցեմենտը դա ամրություն է, ցեմենտը դա տուն սարքել է: Ես իմ շնորհակալությունը հայտնում եմ մեր բոլոր համագյուղացիներին, որ մենք միասնական աշխատում ենք ի շահ ժողովրդի: Այսօր խնդիր չունենք էկոլոգիապես, էլի եմ շեշտում: Միայն ամռան սեզոնում որոշակի որ փոշին շատ է լինում, ջրցան մեքենան ջրում են, եթե պակաս է լինում, մենք խնդրում ենք հանքի ղեկավարներին, որ ջրեն, փոշի չբարձրանա:..
Ինգա Զարաֆյան.
-Պարոն գյուղապետ, մենք որ ձեզ հարցրել ենք, դուք ասացիք, որ ինչ-որ գրություն եք ուղարկել Բնապահպանության նախարարություն պրոյեկտի վերաբերյալ: Եթե հասարակական լսում չի եղել, ապա դա ի՞նչ գրություն է, իսկ եթե սա առաջին հասարկական լսումն է, դուք եւ գյուղացիները, որպեսզի նորմալ քննարկեն պրոյեկտը, ընդհանրապես ծանո՞թ են պրոյեկտի հետ, որովհետեւ երբ որ մենք հարցրեցինք ձեզ, խնդրում ենք տրամադրեք մեզ պրոյեկտը, դուք ասացիք, որ չունեք:
Գյուղապետ Կարեն Շուշանյան.
-Ես չունեմ պրոյեկտը, մենք քննարկել ենք դա, ուղարկել ենք:
Ինգա Զարաֆյան.
-Ի՞նչն եք քննարկել:
Գյուղապետ Կարեն Շուշանյան.
-Այս նույն հարցն ենք քննարկել, էկոլոգիայի հարցը:
Ազգանուշ Դռնոյան.
-Մենք գյուղապետից ստացել ենք գրություն, որտեղ գրված էր, որ քննարկվել է նախագիծը, եւ միաձայն համայնքը տալիս է իր համաձայնությունը: Մենք գրավոր գրեցինք, որ համատեղ պետք է լսումներ կազմակերպենք` համաձայն օրենքի: Եւ այդ գրությունը մեզ, բնականաբար, չի բավարարում, որովհետեւ օրենքն ունի պահանջներ, եւ դրա համար նրանք, տեղեկանալով օրենքի պահանջին, կազմակերպեցին այս լսումները:
Ինգա Զարաֆյան.
-Իմ հարցը սա է, ի՞նչ պրոյեկտ եք դուք քննարկել, եթե պրոյեկտը դուք չունեք:
«Միկա-ցեմենտ»-ի ներկայացուցիչ (չներկայացավ).
-Սա արդեն երրորդ լսումն է:
Ինգա Զարաֆյան.
-Ասացին առաջինն է:
«Միկա-ցեմենտ»-ի ներկայացուցիչ (չներկայացավ).
Չէ, 2006 թվականից: Հանքը շահագործվում է 95թվականից:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Քանի որ հանքը շահագործվում է շատ վաղուց, եւ ծավալների աճ չկա, ընդհակառակը` ծավալները նվազում են, մենք այստեղ լուրջ ձեւափոխություններ չենք արել, այսինքն` նոր հանքավայր չենք ստեղծել, նոր տեղամասեր չենք բացել, նոր սարքավորումներ, առանձնապես ամեն անգամ նույն բանն է քննարկվում: Այսինքն` գյուղացուն կոնկրետ ինչ է հետաքրքրում: Դուք ասում եք մասնագիտական քննարկում, գյուղացին գիտի այնքան, նա փորձագետ չԷ: Այստեղ նստած են մարդիկ, որոնց ի՞նչ է հետաքրքրում, թե այս հանքի շահագործումն իրենց վնաս է տալիս, թե չէ: Հիմա այս մարդը, այս կինը փորձագե՞տ է, որ ձեզ տեխնիկական ինչ-որ խնդիրներ դնի: ..Այսինքն գյուղացուն ինչ պետք է հետաքրքրի, փոշի կա, թե չէ: Փոշին իրեն վնաս է տալիս, թե չէ, տեխնիկան, որ աշխատում է, վտանգավոր է իրենց համար, թե չէ, մենք գյուղացու ջուրը կեղտոտում ենք, թե չէ, ճանապարհը քանդում ենք, թե չէ:
Նիկոլայ Դավթյան՝ էկոԼուր.
-Դրա համար փորձագետ է պետք բերել, որ գյուղացուն բացատրի ձեր նախագիծը եւ ասի` ինչն է իրենց վնասելու:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Արդեն բացատրել ենք:
Նիկոլայ Դավթյան՝ էկոԼուր.
-Դուք չեք բացատրել, դուք ասում եք, ձեզ համար շատ լավ է դա, աշխատատեղ: Վնասները դուք չեք ասում, չէ:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Ամեն տարի նույն բանն անում ենք:
Նիկոլայ Դավթյան՝ էկոԼուր.
-Բայց ասո՞ւմ եք վնասները:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Վնասնե՞րը: Ի՞նչ վնասների մասին խոսենք:
Նիկոլայ Դավթյան՝ էկոԼուր.
-Չգիտեմ, ռիսկային բաները:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Ռիսկայինը որն է, ճանապարհը գյուղից դուրս է, տեխնիկան գյուղից դուրս է աշխատում, դրաբիլկան գյուղից դուրս է աշխատում, ընդամենը 3 ամիս է աշխատում, փոշի չի արտանետում: Այսինքն գյուղի համար վնասը ո՞րն է, որ ես բացատրեմ մարդկանց: Ես պարաստ եմ ներկայացնել:
Ինգա Զարաֆյան.
-Իսկ հին պրոյեկտը, որն ասում եք, գյուղացիները տեսե՞լ են: Վնասներ կա՞ն:
Բնակչուհի.
Չենք տեսել:
Ինգա Զարաֆյան.
-Չեք տեսել չէ, գյուղը պրոյեկտի հետ ծանոթ չէ:
Լեւոն Գալստյան.
- Ես նախագիծը կայքում նայեցի, չգտա: Ես, ենթադրենք, Արտանիշ գյուղի բնակիչ եմ, եկել եմ, ուզում եմ ծանոթանալ նախագծին, մտել եմ գյուղապետի մոտ 12-ին 10 պակաս, ասում եմ, գյուղապետ ջան, այսօր լսումներ է, նախագիծը տուր որպես բնակիչ, նույիսկ եթե Արտանիշից չեմ, ուզում եմ ծանոթանալ նախագծին: Գյուղապետը ինձ չի տալիս նախագիծը, որովհետեւ չունի: Հարցը դրանում է ընդամենը, մինչեւ ես նախագծին չծանոթանամ որպես մարդ, ես չեմ կարող ասել, նախագծում ինչ է գրված ու ինչ կլինի: Կարող է նախագծում գրված է այնպիսի բան, որը ինձ կարող է շատ մեծ վնաս բերի, կարող է շատ մեծ օգուտ բերի, բայց ես մինչեւ չկարդամ, ինչպե՞ս կարող եմ եզրակցություն անել: Ես որպես քաղաքացի չունեմ հնարավորություն ծանոթանալու այդ նախագծին, դրա համար էլ չեմ կարող կարծիք հայտնել նախագծի վերաբերյալ: …Օրենքով գյուղապետի մոտ պետք է լիներ տպած, դրած, որ գյուղացիները եւ ցանկացած քաղաքացի կարողանար ծանոթանար: …Հիմա քանի որ չենք ծանոթացել, կամ ինչ-որ մեկը մեզ եւ գյուղացիներին պետք է ծանոթացնի, կամ պետք է լինի նախագիծը, որ ծանոթանանք ու նոր քննարկենք:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Գյուղացիները 15 տարուց ավելի հանքի շահագործումը տեսել են: Դուք ուզում եք այսօր բնակիչներից ի՞նչ լսել: Այս մարդիկ իրենց վնասն ու օգուտը տեսել են: Ասեք, թող մարդիկ պատմեն ձեզ, ի՞նչ եք ուզում լսել:
Լեւոն Գալստյան.
-Եկեք խոսենք օրենքով այդ դեպքում: «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին» օրենքի համաձայն` դուք՝ որպես նախաձեռնող եւ գյուղապետը, պարտավոր էիք կազմակերպել հասարակական լսումներ: Լսումները կազմակերպելու համար դուք պետք է հնարավորություն տաք մարդկանց ծանոթանալ նախագծին: Ես մարդ եմ, որ եկել է, ուզում է ծանոթանալ նախագծին ընդամենը, ոչ մի կարծիք չեմ ուզում ասեմ: Ես չունեմ այդ հնարավորությունը:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Դուք չունեք, բայց գյուղացին ուներ: …Հիմա էս պահին չկա այստեղ, դուք անընդհատ նույն բանն եք ասում: Հիմա նախագծի գլխավոր դրույթները ներկայացրեց գլխավոր ինժեները:
Ազգանուշ Դռնոյան.
-Համաձայն օրենքի՝ փաստաթղթերը, իրոք, ազդակիր համայնքին տրամադրվում են: Բայց այնտեղ գրված է` գործունեության վերաբերյալ կարծիքներ կարող են տալ, այսինքն դա փաստաթղթեր ուսումնասիրելով կլինի, ներկայացնելով կլինի, արդյունքում իրենք տալու են գործունեության վերաբերյալ իրենց կարծիքը: Դա արդեն գյուղացու ցանկությունն է, ով ցանկանում է, ծանոթանում է, ով ցանկանում է լսում է:
Ինգա Զարաաֆյան.
-Տիկին Ազգանուշ, մենք հիմա հավաքվել ենք, կարո՞ղ ենք գյուղապետարանում ծանոթանալ այդ պրոյեկտի հետ:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Դուք անընդհատ նույն բանն եք ասում, մենք տվել ենք, ծանոթացել են, հետ են վերադարձել:
Գյուղապետ Կարեն Շուշանյան.
-Փոխանակ շնորհակալություն հայտնեք, ասեք, ապրեք, որ եկել եք, շենացրել, եկել եք ֆոկուզ-մոկուզ եք անում:
Նաիրա Մարտիրոսյան.
-Ես լիցենզիա ունեի 25 տարվա համար: Արդեն 3-րդ լիցենզիան է, 25 տարով տալիս են, երկու տարի հետո հեչ են անում: Կարո՞ղ եք բացատրել` ինչի հետ է դա կապված: …Պրոյեկտը գիտե՞՝ք երբ են անում, երբ լուրջ ձեւափոխումներ է լինում, երբ որ իմ մոտ լուրջ բան չկա, ինչի՞ ես պետք է նոր պրոյեկտ անեմ:
Գյուղապետարանի աշխատակցուհի.
-Վնասն էն ա, որ չենք աշխատում, կոպեկ չունենք, հենա ջահելները դրսում կանգնած, ինչի՞ համար:
…
Այդպիսով տեսագրությունն ավարտվում է, քանի որ գյուղապետ Կարեն Շուշանյանը ասաց, որ «ԷկոԼուր»-ն անջատի իր տեխնիկան եւ հեռանա գյուղապետարանից: Նրա խոսքերով՝ բնակիչներն իրենց հարցերն ունեն ընկերությանը եւ ուզում են քննարկել առանց կողմնակի անձանց: Հարցին, թե արդյոք իրենք լսումներն փակ են համարում, գյուղապետն ու ընկերության ներկայացուցիչներն ասացին, որ փակ են: Բնապահպանական փորձաքննության ներկայացուցչին Կարեն Շուշանյանը եւ ընկերությունը կողմնակի անձ չհամարեցին եւ թույլ տվեցին մնալ:
Մարտ 01, 2013 at 17:15