«Որոտնա ՀԷԿ» փոքր ՀԷԿ` մոնիտորինգի արդյունքներ (Լուսանկարներ)

ԷկոԼուր

«Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում փորձագիտական խումբն այցելեց «Որոտնա ՀԷԿ» փոքր ՀԷԿ: «Որոտնա ՀԷԿ»   փոքր ՀԷԿ-ը գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզում՝ Որոտան համայնքի վարչական տարածքում: ՓՀԷԿ-ը կառուցված է Որոտան գետի վրա (երկարությունը 178 կմ): ՓՀԷԿ-ը շահագործում է «Հակոբջանյանի և Գալստյանի ՀԷԿ» ՍՊԸ-ն:

Մոնիտորինգի արդյունքում փորձագիտական խումբը պարզեց.

ՓՀԷԿ-ի կառուցման նախագիծը ՀՀ բնպահպանության նախարարության «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ում չկա:

• «Որոտնա» ՓՀԷԿ-ը շահագործման է հանձնվել 2005թ-ին:
• Ըստ ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի (ՀԾԿՀ) 2015թ-ի հոկտեմբերի 1-ի տեղեկանքի՝ ՓՀԷԿ-ի հաշվարկային ճնշումը 50.5մ է, ՓՀԷԿ-ի հաշվարկային ելքը՝ 3 մ³/վ, ՓՀԷԿ-ի դրվածքային հզորությունը՝ 1200կՎտ, էլեկտրաէներգիայի փաստացի օգտակար առաքումը՝ 7.659021 մլն.կՎտ.ժամ, լիցենզիայի ժամկետը` 04.05.2015-04.05.2020թթ.., շահագործման ջրօգտագործման թույլտվության (ՋԹ) ժամկետը` 04.05.2015-04.05.2020թթ.:
• ՓՀԷԿ-ի ջրառի եւ ջրահեռացման կետերի իրական կոորդինատներն ու ծովի մակարդակից բարձրությունները համապատասխանում են ՋԹ-ում նշված կոորդինատներին:
• Ջրառը կատարվում է պատվարային եղանակով, որի երկարությունը 17մ է, բարձրությունը՝ 2,6մ: Պատվարը  կահավորված է «Ֆյուստ Գեյթ» փականով:
• Պատվարի աջ կողմում առկա է 4 աստիճաններով դասավորված մոտ 9.8 մ երկարությամբ, մոտ 1.0-1.1 մ լայնությամբ բետոնե կասկադային ձկնանցարան: Ձկնանցարանի յուրաքանչյուր աստիճան ունի 30-50 սմ բարձրություն մեկը մյուսի նկատմամբ: Ձկնանցարանի մուտքը պատվարված է մոտ 1.2մ բարձրությամբ մետաղական կոնստրուկցիայով, որի ստորին ճեղքից  ձկնանցարան է հոսում ջուրը: Ձկնանցարանի կառուցվածքի նման տիպը լիարժեք չէ գետում բնակվող ձկների տեսակների մեծ մասի գաղթի համար՝ հատկապես մանրաձկների, որոնք դիտարկման պահին կուտակումներ էին առաջացրել գլխամասի պատվարի տակ:
• Գլխամասում բացակայում է ձկնապաշտպան ցանցը: Առկա է մոտ 2.0 մ երկարությամբ ստորջրյա աղբորսիչ:
• Որոտան գետի տվյալ տեղամասում հանդիպում են հետևյալ ձկնատեսակները՝ կարմրախայտ, արևելյան տառեխիկ, Կուրի բեղաձուկ, Սևանի կողակ /գրանցված է ՀՀ կենդանիների Կարմիր գրքում/, Կուրի սպիտակաձուկ, Կովկասյան թեփուղ, արծաթափայլ կարաս: Ձկնային տնտեսություններից այստեղ պարբերաբար հայտնվում է  ծիածանախայտը:
• ՓՀԷԿ-ի խողովակաշարի երկարությունը, ըստ ՀԾԿՀ-ի տեղեկանքի, 3220մ է, տրամագիծը՝ 1.42մ: Դիտարկած հատվածներում այն թաղված է:
• Որոտան գետի վրա կառուցված «Որոտնա ՀԷԿ» (ըստ ՀԾԿՀ-ի 2015թ-ի հունվարի 1-ի տեղեկանքի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը՝ 3220մ), «Շինուհայր» (ըստ ՀԾԿՀ-ի 2015թ-ի հունվարի 1-ի տեղեկանքի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը՝ 1555մ), «Ապրես» (ըստ ՀԾԿՀ-ի 2015թ-ի հունվարի 1-ի տեղեկանքի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը 1700մ), «Որոտան-7» (ըստ նախագծի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը՝ 931.37 մ), «Իշխանասար» (ըստ նախագծի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը՝ 4356 մ), «Մանե» (ըստ ՀԾԿՀ-ի 2015թ-ի հոկտեմբերի 1-ի տեղեկանքի՝ դերիվացիոն խողովակաշարի երկարությունը՝ 4720 մ) ՓՀԷԿ-երի  դերիվացիայի գումարային երկարության (16482.37մ) տոկոսային հարաբերությունը գետի երկարության (178կմ) հետ 9.25%:
• Ըստ ջրօգտագործման թույլտվության` «Որոտնա ՀԷԿ» ՓՀԷԿ-ը տարվա 12 ամիսների ընթացքում կարող է իրականացնել 79603.0 հազար խմ ջրառ՝ գետում ապահովելով 1.1խմ/վ բնապահպանական թողք: Դիտարկման պահին բնապահպանական թողքը բաց էր թողնվում պատվարի վրայից:
• «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ-ի տվյալներով` «Որոտնա ՀԷԿ» ՓՀԷԿ-ը 2014 թվականին աշխատել է 12 ամիս` արտադրելով 9086774 կՎտ էլեկտրաէներգիա:
• Կայանում տեղադրված է տեղական արտադրության 3 ագրեգատ, որոնցից դիտարկման պահին գործում էին 2-ը։
• Կայանում տեղադրված է էլեկտրական պաշտպանությունների վահանակ:
• Ջրառի և բնապահպանական թողքի ավտոմատ կառավարում և հաշվառում ապահովված չէ:
• Համապատասխան բնապահպանական մարմնի կողմից կնքված ջրաչափ ջրառում չկա:
• Տրանսֆորմատորային ենթակայանը ցանկապատված է, տեղադրված  3 տրանսֆորմատորները կահավորված չեն յուղահավաք համակարգով:
• Կայանի տարածքը ցանկապատված է, բարեկարգված, կանաչապատված և ծառապատ։
• Հողի բերրի շերտի պահպանմանը եւ օգտագործմանը ներկայացվող պահանջները կատարված են:
• Լանդշաֆտը խախտված չէ:
• Ազատ ջրօգտագործման պահանջները կատարվում են:
• Աղբորսիչ ճաղվանդակից հավաքված կոշտ թափոնները, ըստ ՓՀԷԿ-ի աշխատակցի, հավաքվում են եւ հեռացվում:
• Կայանի տարածքում աղբամաններ չկան:
• Վերջին 5 տարում «Որոտնա ՀԷԿ» ՓՀԷԿ-ում տեսչական ստուգումներ չեն անցկացվել:

Առաջարկություններ 

1. Ապահովել գլխամասային հանգույցում բնապահպանական թողքի ավտոմատ կառավարում, ջրաչափիչ սարքերի տեղադրում և առցանց վերահսկում:
2. Վերակառուցել ձկնանցարանը՝ ապահովելու ձկների նորմալ տեղաշարժը։
3. Կարելի է նաև հրաժարվել պատվարից, և ջրառը փորձել իրականացնել այլ հիդրոտեխնիկական լուծումների շնորհիվ։
4. Տեղադրել ժամանակակից արդյունավետ սարքավորումներ՝ լրիվ ավտոմատ կառավարման ապահովմամբ, որպեսզի հնարավորինս առավելագույնի հասցվի հիդրոէներգետիկ պաշարի օգտագործումը։
5. Տեղադրել ձկնապաշտպան ցանց:

Լուսանկարները՝ Լեւոն Գալստյանի

Նյութը պատրաստվել է «Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում` ՄԱԶԾ-ԳԷՀ Փոքր դրամաշնորհների ծրագրի աջակցությամբ:

Մարտ 16, 2016 at 11:37