

Ջեյմս Հակոբյան, Lragir.am
Հանքարդյունաբերության ոլորտի տնօրենների եւ սեփականատերերի հետ հանդիպման ժամանակ Սերժ Սարգսյանն անդրադարձ կատարեց կառավարության օրերս կայացրած մի որոշման, ըստ որի հարկային պարտավորություններ ունեցող ձեռնարկություններին առաջարկվում է հարկայինի հետ կազմել պարտավորությունների մարման ժամանակացույց, ինչի դեպքում նրանք կազատվեն դրանց կուտակման հետեւանքով առաջացած տույժերից եւ տուգանքներից:
Հանքարդյունաբերողների հետ հանդիպմանը Սերժ Սարգսյանը դա համարել է ճիշտ որոշում: Բայց, արդյոք ճիշտ է այդ բնորոշումը: Եթե խոսքը վերաբերում է փոքր ու միջին բիզնեսին, ապա միարժեք է, որ այդ որոշումը ճիշտ է: Ավելին, գուցե ավելի ճիշտ կլիներ փոքր ու միջին բիզնեսին ընդհանրապես հարկային համաներում հայտարարել եւ ոչ միայն պարտքի հետեւանքով գոյացած տույժ ու տուգանքից ազատել, այլ նաեւ հարկային կուտակված պարտավորություններից: Գուցե իհարկե պայմանով, որ այդ ձեռնարկությունն ասենք առնվազն մեկ տարի պետք է աշխատի ու հարկ վճարի պետությանը, իսկ եթե փակվելու կամ լուծարվելու լինի, պետք է նախկինում կուտակած պարտքը մարի` էլի առանց տույժ ու տուգանքի:
Բայց արդյոք կուտակված հարկային պարտավորությունների մարման ժամանակացույցի դիմաց արժե խոշոր ձեռնարկություններին էլ ազատել տույժերից ու տուգանքներից: Եթե Սերժ Սարգսյանն այդ թեման արծարծում է հանքարդյունաբերող ձեռնարկությունների հետ հանդիպմանը, ուրեմն պետք է ենթադրել, որ դա առնչվում է նաեւ այդ ոլորտին: Այսինքն, թերեւս կան հանքարդյունաբերող ընկերություններ, որոնք ունեն կուտակված հարկային պարտավորություններ: Դա շատ հավանական է, առավել եւս, որ անգամ միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների մակարդակով է նշվում, որ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում կան հարկահավաքման, հարկային արդյունավետ վարչարարության խնդիրներ:
Եվ ահա կառավարությունը թերեւս փորձում է լուծել այդ խնդիրը, հանքարդյունաբերողներին առաջարկել տույժերի եւ տուգանքների ներում, եթե նրանք մոտ ժամանակամիջոցում կազմեն պարտքի մարման ժամանակացույց եւ սկսեն մարել հարկային կուտակված պարտավորությունը: Ահա այդ դեպքում, որոշումը հազիվ թե հնարավոր լինի համարել ճիշտ: Բանն այն է, որ հանքարդյունաբերությունը ներկայում այն ոլորտն է, որտեղ զգալի, գրեթե շեշտակի աճ է նկատվում: Դա պայմանավորված է իհարկե միջազգային շուկայում գունավոր մետաղների գների աճով: Անշուշտ, համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի ընթացքում գների կտրուկ անկում եղավ, եւ Հայաստանի ձեռնարկությունները տուժեցին: Բայց, նախ մինչ այդ գները բավական բարձրացել էին, եւ Հայաստանի ձեռնարկությունները գերշահույթ էին ստանում` բավական է հիշել Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի վաճառքի դեպքը, երբ ձեռնարկությունը վաճառվեց մասնավորին, եւ աշխատանքի առաջին իսկ տարում սեփականատերը ստացավ այնքան շահույթ, ինչ գնով որ ձեռք էր բերել կոմբինատը: Այսինքն, կարելի է պատկերացնել, թե ճգնաժամից առաջ շահութաբերության ինչ գերբարձր մակարդակով է աշխատել ոլորտը: Հետեւաբար մոտ մեկ տարի տեւած ճգնաժամային գնանկմանը ոլորտը շատ հանգիստ կարող էր դիմադրել, որպես ռեսուրս օգտագործելով մինչ այդ ստացած բարձր շահույթը:
Մինչդեռ չգիտես ինչու Հայաստանի կառավարությունը որոշեց ճգնաժամային վարկավորում անել ոլորտի համար, փող տալով մի ոլորտի, որը չպետք է ունենար դրա կարիքը, եթե այն տնօրինում են բարձրակարգ, պրոֆեսիոնալ մենեջերներ, որոնք ունակ են գերշահույթը օգտագործել ձեռնարկության դիմադրունակությունը հզորացնելու համար: Հետեւաբար, եթե ճգնաժամային տարում ոլորտը կուտակել է հարկային պարտավորություններ, ապա թերեւս դրա համար պատասխանատու է այդ ձեռնարկությունների կառավարման որակը:
Եվ այժմ, երբ ոլորտը գտնվում է շահութաբերության այդպիսի վերելքի վրա, առնվազն տարօրինակ կլինի ոլորտի ձեռնարկություններին ազատել հարկային պարտավորությունները չկատարելու տույժերից ու տուգանքներից, առավել եւս այն դեպքում, երբ անգամ իշխանության մակարդակով է ընդունվում այն փաստը, որ ընդերքի օգտագործման ոլորտում կան օրենսդրական բացեր, որոնք ընդերք օգտագործողներին հնարավորություն են տալիս խուսափել համարժեք հարկեր եւ տուրքեր վճարելուց:
Թեեւ այստեղ կարող է լինել նաեւ հարցի մյուս կողմը: Կան ոլորտներ, այդ թվում գուցե եւ հանքարդյունաբերությունը, որ զգալիորեն գտնվում են ստվերի դաշտում: Հիմա իշխանությունը թերեւս որոշել է նրանց բերել հնարավորինս շատ լույսի տակ, քանի որ իրավիճակը երկրում բավական ծանր է, ու պետությունը կարող է կանգնել անգամ իր սոցիալական պարտավորությունները ժամանակին եւ լիարժեք կատարելու բարդության առաջ` աշխատավարձ, թոշակ, նպաստ: Սերժ Սարգսյանը հենց հանքարդյունաբերողների հետ հանդիպմանն էլ շեշտում էր այդ հանգամանքը, ասելով, թե նրանք պետք է ըմբռնումով մոտենան իրենց հարկային պարտավորություններին, քանի որ պետությունը չի կարող ուշացնել կամ չվճարել աշխատավարձերը կամ թոշակները:
Ընդ որում, իրավիճակը գուցե այնքան ծանր է, որ իշխանությունը հարկ է համարում հավաքել նախկինում չհավաքած հարկերը: Իսկ դա երեւի թե պետք է որեւէ կերպ ձեւակերպել: Բնականաբար կձեւակերպվի որպես հարկային կուտակված պարտավորություն: Բայց, քանի որ այդ պարտավորությունը կուտակված կլինի ոչ թե հանքարդյունաբերողների անբարեխղճության, այլ իշխանության հետ ստվերային պայմանավորվածությունների հետեւանքով` երբ փողը գուցե ոչ թե պետական, այլ երեւի այսպես ասած իշխանության ստվերային բյուջե է գնացել, ապա իշխանությունը պարտավորվում է հանքարդյունաբերողներին ազատել հարկային պարտավորությունների կուտակման համար սահմանված տույժերից եւ տուգանքներից, քանի որ ներիշխանական, ներհամակարգային արդարությունն է դա պահանջում:
Ապրիլ 29, 2011 at 15:17
