

ԷկոԼուր
Շուտով Հայ ազգային կոնգրեսը հանրության քննարկմանը կներկայացնի էկոլոգիական անվտանգության համապարփակ հայեցակարգ, ինչպես նաեւ շրջակա միջավայրի յուրաքանչյուր ինքնաբավ ոլորտների կարգավորմանը վերաբերող գործողությունների ծրագիր: Այս մասին նշված է ՀԱԿ-ի բաց դիմումում, որը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթում: Դիմումում մասնավորապես նշված է. «Վերջին տարիներին կատարված համատարած ու անվերահսկելի ծառահատումները, բնական ռեսուրսների անխնա շահագործումը, բնական պաշարների վրա տոտալ ու գիշատիչ հարձակումը ամբողջությամբ հյուծել է հայրենի բնությունը` հանգեցնելով էկոլոգիական պայթյունավտանգ իրավիճակի:
Ներկայումս Հայաստանում գործունեություն են ծավալում շուրջ 500 հանքարդյունահանող ձեռնարկություններ, եւս շուրջ 300-ը գտնվում են լիցենզավորման փուլում: Դժբախտաբար, հանքերի զգալի մասը գտնվում են երկրի ամենագողտրիկ եւ անտառածածկ հատվածներում: Հանքերի՝ հատկապես բաց եղանակով շահագործման պատճառով բնությանը հասցվում են անվերականգնելի կորուստներ: Ոչնչացված բնությունը վերակենդանացնելու համար կպահանջվի երկար տարիների համառ եւ հետեւողական աշխատանք:
Որոշ հանքարդյունահանող կազմակերպություններ հանքի ենթակառուցվածքները տեղակայում են երկրի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող բնական համալիրների հետ անթույլատրելի հեռավորության վրա կամ ուղղակիորեն բնության սրտում: Անօրինական եւ հանցավոր մի ձեռնարկում է Սեւանա լճի անմիջական հարեւանությամբ կառուցվող Սոթքի ջարդիչ-տեսակավորող կայանի կառուցումը: Դրա գործունեության հետեւանքով լճին կարող է հասցվել այնպիսի վնաս, որ անդառնալիորեն կորստյան կմատնի Սեւանը: Այդ վայրում արդեն իսկ արձանագրվել են մուտացիոն ծնունդներ:
Հանքային անվերահսկելի բիզնեսը չի շրջանցում նաեւ առողջարանային եւ հանգստի գոտիները: Իշխանություններն աղմկում են տուրիզմի զարգացման մասին, հսկայական գումարներ են ծախսում Տաթեւում ճոպանուղի կառուցելու համար` միաժամանակ Տաթեւին անմիջապես հարակից տարածքում նախատեսում են Սվարանցի երկաթահանքի շահագործում, որի արտանետած փոշու եւ թույների պատճառով այլեւս ոչ մեկը չի համարձակվի գնալ Տաթեւ: Ամուլսարի հանքի բաց շահագործման պարագայում մենք կորցնելու ենք Ջերմուկի առողջարանը: Հրազդանի երկաթի հանքի շահագործման հետեւանքով տոքսիկ թափոններով թունավորվելու են հանքավայրից 700-800 մետր հեռավորության վրա գտնվող խմելու ջրի աղբյուրները` Հրազդան գետի ջրահավաք ավազանը, որտեղից էլ ապահովվում է Երեւանի խմելու ջրի շուրջ 40 տոկոսը: Այսպիսի պայմաններում Հայաստանում ոչ միայն չի մնալու հանգստի եւ առողջարանային գոտի, այլեւ գյուղմթերք արտադրելու համար պիտանի հողատարածք եւ խմելու համար պիտանի ջուր:
Հատկապես աղաղակող են Թեղուտի հանքավայրը կոնցեսիոն կառավարման հանձնելու ընթացում թույլ տրված վայրենի իրավախախտումները: Հանքը շահագործելու համար բնական միջավայրի այսօրինակ անխիղճ ոչնչացումը սկզբունքորեն անթույլատրելի է` անկախ տնտեսական օգուտի չափից: Թեղուտի, ինչպես նաեւ Հայաստանում շահագործվող հարյուրավոր հանքավայրերի շահագործումը իրենից ներկայացնում է ոչ այլ ինչ, քան բնական պաշարների բացահայտ թալան: Բնառեսուրսների ոչնչացման համար շահագործող կազմակերպությունները վճարում են ծիծաղելի ցածր գներ:
Հանք շահագործողները, ոլորտի պատասխանատու պաշտոնյաների եւ տարբեր ֆինանսավարկային կառույցների հետ հանցավոր համագործակցության պայմաններում, որդեգրել են նոր, ամոթալի գործելակերպ` խուսափելով բնապահպանների դիմադրությունից, նրանք գաղտագողի ֆինանսավորվում եւ սկսում են իրականացնել հանքարդյունաբերական գործունեություն` օրենքի կոպիտ խախտումներով: Այս կերպ է սկսվել թե Սոթքի ջարդիչ-տեսակավորող կայանի կառուցումը, եւ թե Թեղուտում այժմ իրականացվող շինարարությունը:
Անօրինական է Հրազդանի, Սվարանցի, Աբովյանի երկաթահանքերի նկատմամբ իրավունքների ձեռքբերման եւ դրանք չինական «Fortune Oil» ընկերությանը փոխանցման գործընթացը, որի համար պատասխանատու անձինք պետք է պատժի ենթարկվեն: Անթույլատրելի է նաեւ այդ հանքերի բաց շահագործման ծրագիրը, քանի որ այն հանգեցնելու է ռազմավարական նշանակություն ունեցող ջրային ռեսուրսների աղտոտման, հարակից տարածքի բնակչության զանգվածային տեղահանման: Անտառների հատումը, ջրային ռեսուրսների թունավորումն ու անբարեխիղճ կառավարումը, հողի աղտոտումը, քաղաքային այգիների եւ պուրակների «սրճարանացումը», կանաչ գոտիների հաշվին երկնաքերների կառուցումը, էկոլոգիապես մաքուր տրանսպորտի` տրամվայի վերացումը հանգեցրել են էկոլոգիական ճգնաժամի, որն արտահայտվում է մարդկանց առողջության եւ հոգեկան հավասարակշռության վրա:
Հայաստանում այլեւս գրեթե չեն մնացել տարածքներ, որտեղի գյուղմթերքը առողջության համար վնասակար չլինի: Մարդիկ սնվում են թունաքիմիկատներով եւ ծանր մետաղներով հարստացված մրգով եւ բանջարեղենով: Մթնոլորտի եւ շրջակա միջավայրի այսօրինակ աղտոտման հետեւանքով վերջին շրջանում կտրուկ ավելացել են սիրտ-անոթային եւ ուռուցքային հիվանդությունները: Այդ հիվանդություններից մահացության թիվը կազմում է մահացության ընդհանուր կառուցվածքում մինչեւ 70 տոկոսը:
Ունենալով համալիր բնույթ` ոլորտին վերաբերող խնդիրներն անմիջականորեն ազդում են մարդու` առողջ եւ բարեկեցիկ շրջակա միջավայրում ապրելու իրավունքին առնչվող բոլոր հիմնահարցերին: Էկոլոգիական քաղաքականության տիրույթում են գտնվում առողջապահության, գյուղատնտեսության, գիտության եւ կրթության, ներքին եւ արտաքին միգրացիայի հիմնախնդիրները: էկոլոգիայի առջեւ ծառացած եւ Հայաստանի բնակչության համար հրատապ կարեւորություն ներկայացնող խնդիրները լուծելու համար անհրաժեշտ է տրամագծորեն փոխել շրջակա միջավայրի տոտալ ոչնչացման բերող գործելաոճը: Այդ խնդիրները անհասանելի ու անհասկանալի են ժամանակավորության ենթագիտակցությամբ եւ թալանի հոգեբանությամբ ապրող այսօրվա ավազակապետական իշխանության համար»:
Սեպտեմբեր 02, 2011 at 16:59
