Արջուտ բնակավայր․ հանքի ու աղբավայրի ազդակիրը

Վանաձոր տանող ճանապարհի ձախ կողմի բարձունքում երևում է արջի արձանը։ Այն Արջուտ գյուղի խորհրդանիշն է։ Արջուտում մարդիկ հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ։ Խնդիրներն այստեղ շատ են՝ ներհամայնքային ճանապարհների վատ վիճակ, ոռոգման և խմելու ջրի ներքին ցանցերի խնդիր, գիշերային լուսավորության բացակայություն։ Բայց գյուղի համար առավել մտահոգիչ խնդիրներից է Արջուտում գտնվող աղբավայրը։ Այն սպասարկում է Վանաձոր և Փամբակ համայնքներին։ Աղբավայրը չի համապատասխանում որևէ սանիտարական նորմի, անընդհատ այրվում է։ Ճանապարհից մշտապես տեսանելի է աղբավայրի թունավոր ծուխը։ Արջուտի վարելահողերի շուրջ 20 հեկտարը չի մշակվում աղբավայրից աղտոտումների պատճառով։

Արջուտ բնակավայրը նաև կրում է Արջուտի ոսկու հանքավայրի շահագործման ազդեցությունը։ 2014թ․ «Բակտեկ էկո» ՍՊԸ-ն 25 տարի ժամկետով ստացավ Արջուտի հանքավայրը շահագործելու թույլտվություն։ Բայց շահագործել սկսեց մի քանի տարի առաջ միայն։ Հանքավայրը զբաղեցնում է 16․7 հեկտար տարածք, պարունակում է 3467,4 կգ ոսկու պաշար, 20,39 տոննա՝ արծաթի և 6821 տոննա՝ պղնձի։

Հանքարդյունաբերական ենթակառուցվածքները՝ հանքը, հանքաքարի վերամշակման ֆաբրիկան, պոչանքների տեղակայման վայրը ևս ազդեցություն են գործում շրջակա միջավայրի վրա։

Տեղի բնակիչներին անհանգստացնում է աղբավայրից տարածվող հողն ու ծուխը, ինչպես նաև հանքավայրի ազդեցությունը։

«Մենք ականատես ենք լինում, որ այդ աղբավայրն ամառվա բոլոր ամիսներին այրվում է, և ծուխը տարածվում է դեպի Արջուտ գյուղ, իսկ վերևում ոսկու հանքավայրն է, գյուղն անընդհատ գտնում է փոշու և ծխի մեջ», - ասում է «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ի նախագահ Օլեգ Դուլգարյանը։

Չեխական «Առնիկա» կազմակերպության փորձագետները հայաստանյան գործընկերներ «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի և «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ի հետ Արջուտում իրականացրել են շրջակա միջավայրի աղտոտվածության գնահատում։ Հավաքագրվել են փոշու և հավի ձվի փորձանմուշներ։ Հետազոտության նպատակն է պարզել աղտոտվածության մակարդակը և առաջարկել լուծումներ՝ ուղղված շրջակա միջավայրի աղտոտվածության  նվազեցմանը և մարդու առողջության պահպանմանը։ Փորձանմուշները կուսումնասիրվեն Չեխիայում հավատարմագրված լաբորատորիայում։

Տոքսիկ նյութերի փորձագետ Նիկոլա Ժելինեկը նշում է․ «Փոշու մեջ կարող են լինել թե՛ ծանր մետաղներ՝ հանքից, թե՛ կայուն օրգանական աղտոտիչներ՝ աղբանոցից։ Ձվերը վերցնում ենք, որպեսզի պարզենք՝ արդյոք կայուն օրգանական աղտոտիչները փոխանցվում են սննդի շղթայով։ Մարդիկ պետք է ուշադրություն դարձնեն իրենց օրգանիզմում ծանր մետաղների մակարդակին, քանի որ դրանք կարող են բացասաբար ազդել առողջության վրա»։

«Քաղաքացիների իրազեկվածությունը հանգեցնում է քաղաքացիների շրջանում ակտիվիստական ներուժի աճի։ Քաղաքացիները կամ կազմակերպությունները կարող են վերցնել այս հետազոտությունների արդյունքները և ուղղակիորեն դիմել իշխանություններին՝ ասելով՝ մենք ունենք այսպիսի աղտոտվածությունը, մենք ուզում ենք ինչ-որ բան փոխել»,- ասում է Ծրագրի համակարգող Գրիգորի Մալյուկովը։

Արջուտում բնակիչները սպասում են փոփոխությունների, որպեսզի ապագա սերունդներն ունենան անվտանգ և առողջ շրջակա միջավայր։

Հետազոտությունն իրականացվում է «Հայաստանի հանքարդյունաբերական տարածքների էկոլոգիական վերափոխում» ծրագրի շրջանակում, որը համատեղ իրականացնում են «Առնիկան», «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» և «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ները։ Ծրագիրը ֆինանսավորվում է Չեխիայի Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության կողմից։

Սույն hոդվածը պատրաստվել է Չեխիայի Հանրապետության Արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ՝ Տրանսֆորմացիոն համագործակցության ծրագրի շրջանակում։