ՄԵՆՔ ԿԱՏԱՐՈՒՄ ԵՆՔ ՄԵՐ ԲՈԼՈՐ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆԴԵՊ

Արթուր Երնջակյան, ԱրմԻնֆո

Վերջերս Հայաստանի Վերահսկիչ Պալատի նախագահ Իշխան Զաքարյանը GeoProMining ընկերությանը մեղադրեց, այն բանում, որ ընկերությունն «անօրինական» ձևով շահագործում է հանրապետության երկու ոսկեբեր հանքավայրերը` Սոթքում և Մեղրաձորում: GPM-ի ղեկավարությունն էլ իր հերթին, չընդունելով ՎՊ մեղադրանքները, նրա գործողություններն անվանեց անօրինական, իսկ եզրակացությունները` անհիմն:

GeoProMining Խումբը վեց լեռնամետալուրգիական ձեռնարկություններ է ղեկավարում Հայաստանում, Ռուսաստանում և Վրաստանում: Աշխատողների ընդհանուր թիվը կազմում է մոտ 5000 մարդ: Ընկերության հիմնական բիզնեսը ոսկու, պղնձի, արծաթի, սուրմայի, մոլիբդենի, ցինկի արտադրությունն ու վերամշակումն է: Հայաստանում ընկերությունը տիրապետում է «Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը» և ընկերությունը, որը շահագործում է Սոթքի ոսկու հանքավայրը և Արարատի հանքահարստացման Ֆաբրիկան:

Կապված Հայաստանի Վերահսկիչ Պալատի մեղադրանքների հետ ԱրմԻնֆո գործակալության հարցերին է պատասխանում GeoProMining Խմբի կորպորատիվ ներդրումների և ռազմավարական զարգացման գծով առաջին փոխնախագահ Սերգեյ Իգորեվիչ Նոսովը:

GeoProMining ընկերությունը մետաղների ստացումով է զբաղվում Ռուսաստանում, Հայաստանում և Վրաստանում: Ընկերության ակտիվները Հայաստանում շահույթ տալի՞ս են:

2010 թվականի առաջին կեսին «Ագարակի ՊՄԿ»-ն աշխատում էր շահույթով և տարվա արդյունքներով սպասվում է շահութաբերության աճ: Առայժմ ընկերությունը գտնվում է վնասաբերությունից դուրս գալու ճանապարհին: Պետք չէ մոռանալ, որ հայկական երկու ձեռնարկություններում էլ տեղի է ունենում արդիականացման գործընթաց, ինչը հետագայում թույլ կտա բարելավել ընկերության բոլոր ֆինանսական ցուցանիշները: Մենք Հայաստանում մտադիր ենք աշխատել շահույթով:

Ինչո՞ւ ոսկու համաշխարհային գների աննախադեպ աճի պայմաններում այդ ազնիվ մետաղի արտադրությունը Հայաստանում վնասաբեր է, ինչի՞ մասին է խոսվում ՎՊ հաշվետվության մեջ:

Գիտեք, այդ հարցի պատասխանը բավականին բարդ է և ունի իր նախապատմությունը: Սոթքի ոսկեբեր հանքավայրը պարունակում է մի քանի հանքատեսակներ: Պարզության համար ասեմ, որ դրանք բաժանվում են երկու հիմնական տեսակների` օքսիդային և սուլֆիդային: Այդ հանքատեսակներից յուրաքանչյուրը մշակվում է տեխնոլոգիական տարբեր մեթոդներով: Հանքավայրը բացելիս, դեռևս խորհրդային ժամանակներում, ձեռնարկությունը մշակել է օքսիդային հանքանյութ, այդ նույն տեխնոլոգիայով: Դրա համար էլ կառուցվել է Արարատի ոսկու հարստացման ֆաբրիկան: Սակայն արդեն 2004-2005 թվականներից հիմնական հանքատեսակներն արդեն հանվել էին, և Արարատի ֆաբրիկան ձեռնամուխ է լինում մնացորդային կարծր հանքերի մշակմանը, որոնք ստացվում են սելեկտիվ ճանապարհով, ինչպես նաև վերամշակում էր պոչերը (ոսկու փոքր պարունակությամբ թափոնները, որոնք ստացվում են նախորդ տարիների մշակումից): 2007 թվականի վերջում, GeoProMining ընկերության կողմից Սոթքի հանքավայրի շահագործման իրավունքը հնդկական «Վեդանտա» ընկերությունից ձեռք բերելիս, ֆաբրիկան, ինչպես նաև հանքը գտնվում էին անաշխատունակ վիճակում, ինչը պայմանավորված էր հիմնականում հանքանյութի պակասով և ձեռք բերված ակտիվների նյութական բացթողի վիճակով:

Այդ ժամանակ մեր հիմնական խնդիրն այն էր, որպեսզի ծանոթանանք գործերի ընթացքին, պահպանենք ու աջակցենք գոյություն ունեցող բանվորական կոլեկտիվը, փակենք նախկին բաժնետերերի, այդ թվում նաև աշխատավարձի գծով պարտքերը, ֆաբրիկան և հանքը բերենք աշխատանքային վիճակի: Այնուամենայնիվ, գործող ֆաբրիկան արդիականացվեց և համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ամենագագաթնակետային փուլում գործարկվեց, երբ շատ լեռնարդյունաբերական, այդ թվում նաև հայկական ձեռնարկություններ կանգնած էին: Մենք երբեք չենք թաքցրել, որ ֆաբրիկայի ներկայիս տեխնոլոգիական հագեցվածությամբ դժվար է վերամշակել Սոթքի հանքավայրի մնացած սուլֆիդային հանքերը: Ներկայումս, արտադրությունը շարունակելու համար ստիպված ենք զբաղվել հանքանյութի սելեկտիվ ստացումով, որը շատ քիչ ոսկի է պարունակում: Միայն, ներկայումս չաշխատող, ժամանակակից հարստացնող ֆաբրիկայի գործարկումով մենք կարող ենք վերամշակել դժվարահասանելի սուլֆիդային հանքերը: Ներկայումս ընկերությունն աշխատում է այդ ծրագրի իրականացման ուղղությամբ և նախատեսում է 2013 թվականին ավարտել ամենաժամանակակից «Ալբիոն» առաջնակարգ տեխնոլոգիական հնարավորություններով հագեցված ֆաբրիկայի շինարարությունը, որը հիմնված է սուլֆիդային հանքանյութի վերամշակման վրա: Հանքավայրերի վերամշակման տեխնոլոգիական հնարավորությունների մեծացումը, որոնք ներկայումս չեն կիրառվում, մեր առանցքային խնդիրն է:

Եթե հիշում եք, Սոթքի հանքավայրում սկզբում մենք պլանավորել էինք կառուցել նոր ֆաբրիկա, ինչը թույլ կտար զգալիորեն տնտեսել` ստացված հանքանյութը Արարատի վերամշակման ֆաբրիկա տեղափոխելիս: Սակայն, ելնելով տնտեսական որոշակի պահանջներից, որոշում ընդունվեց Արարատի գործող հարստացնող ֆաբրիկայի մոտ կառուցել նոր ֆաբրիկա: Ներկայումս մենք ավարտում ենք նախագծի տեխնիկա-տնտեսական հիմնավորումները և շատ ենք շահագրգռված նոր հանքավայրերի գործարկմանն անցնելու մեջ:

Ի՞նչ հանքավայրեր է ներկայումս մշակում ընկերությունը և ինչքանո՞վ են նրանք ոսկով հարուստ: Վերահսկիչ Պալատի հաշվետվություններում նշվում է մեկ տոննա հանքանյութի մեջ 6 գրամ ոսկու մասին, արդյո՞ք դա այդպես է:

Ինչպես նախկինում ասել էի, Սոթքի հանքավայրը շատ հետաքրքիր և միաժամանակ, դժվար իրացվող հանքավայր է: Այն ունի տարբեր հանքային մարմիններ, ոսկու միանգամայն տարբեր պարունակությամբ: Օրինակ, կան հանքանյութեր, որոնք մեկ տոննայի մեջ պարունակում են 6-8 գրամ ոսկի, լինում է 2 գրամ, և նաև` 12 գրամ: Այս բոլոր հանքային մարմիններն էլհանդիսանում են կարծր, որոնց անհնար է մշակել մեր ֆաբրիկայում: Նման հանքանյութի մշակման համար անհրաժեշտ է փոխել ստացման մեթոդը` անցնելով բաց մեթոդից անդրերկրայինի: Սակայն, որպեսզի ֆիզիկապես հնարավոր լինի հասնել հարուստ հանքանյութերին, անհրաժեշտ է ժամանակ և լրացուցիչ ներդրումներ: Բնական է, բոլոր այս գործոնները հաշվի են առնվում` ապագայի արտադրական և գործառնական պլանները նախատեսելիս ու կազմելիս:

Նեկայումս ընկերությունը վերամշակում է շատ փոքր պարունակությամբ օքսիդային ոսկու հանքեր, որը հաճախ հասնում է 1 գրամ/տոննայի, և այդ հանքանյութը տեղափոխում է բավականին հեռու տարածության վրա գտնվող` Արարատի հարստացնող ֆաբրիկա, ընդամենը` արտադրությունն աշխատանքային վիճակում պահելու և աշխատանքային կոլեկտիվի զբաղվածությունն ապահովելու համար:

Շարունակելով հարցը` կուզենայի իմանալ, ինչպիսի՞ն է Խմբի ֆինանսական ռազմավարությունը: Եթե Հայաստանում ակտիվները վնասաբեր են, ապա ինչպե՞ս է ընկերությունը զարգացման համար վարկեր ներգրավում, և ինչպե՞ս է պատրաստվում հետագայում դրանք փակել:

Մենք շատ ուրախ ենք, որ կարողացանք ներգրավել ոսկու հանքանյութի վերամշակման «Ալբիոն» տեխնոլոգիայի ներդրման համաշխարհային առաջատարներին և սկսել դրա իրականացումը Հայաստանում: Այդ ծրագիրը, անգամ համաշխարհային պրակտիկայի առումով, պետք է գործարկվի անհավանական կարճ ժամկետներում: Լեռնարդյունաբերական GeoProMining ընկերությունը գնաց հանքանյութի վերամշակման տեխնոլոգիայի սկզբունքային փոփոխության ճանապարհով: Այս նախագիծն իրականացնելու նպատակով կնքվել են պայմանագրեր, և ներկայումս ակտիվ աշխատանքներ են ընթանում Core Process Engineering (Ավստրալիա), Xstrata (Ավստրալիա) ընկերությունների հետ, կապված նախագծի տեխնիկա-տնտեսական հիմնավորումների հետ, Արարատի ոսկու ֆաբրիկայի վերակառուցման նպատակով, «Ալբիոն» նորագույն համաշխարհային տեխնոլոգիայի կիրառմամբ` կարծր հանքանյութերը վերամշակելու համար:

Չէի ուզենա շեշտերը դնել վնասաբերության վրա, քանի որ այսօր ձեռնարկությունը վնասաբեր է, իսկ վաղը, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման հաշվին, կսկսի շահույթ ստանալ: Ներկայիս վնասաբերության պատճառը կայանում է կարծր, դժվարահաս հանքանյութի մեջ, որը ներկայումս, պարզապես տեխնոլոգիապես չի վերամշակվում Արարատի ֆաբրիկայում: Մենք Ռուսաստանում, Վրաստանում, Հայաստանւմ ունենք հանքանյութերի շահագործման հարուստ փորձ և մեր շահերից է բխում ձեռնարկությունը շահութաբեր դարձնելը, մեծացնելով արտադրությունը և տեխնիկական ցուցանիշները:

Երկարաժամկետ գործընկերութան համար կարևորագույն պահ է նաև այն փաստը, որ GeoProMining-ը հանդիսանում է ֆինանսապես կայուն ընկերություն, ինչը հեշտությամբ կարելի է տեսնել տարեկան աուդիտի արդյունքներից, որն անց է կացվում KPMG աուդիտորական ընկերության կողմից: Խմբի ֆինանսական կայունության մասին է վկայում նաև այն փաստը, որ ընկերության կրեդիտորն է ռուսական ՎՏԲ Բանկը: Իսկ ինչ կապված է մեղադրանքների հետ, ապա մենք երբեք էլ չենք ցանկանում ոչ մեկին պատժել, հետապնդել կամ մեղադրել: Մեր ամենալավ պատասխանը դա հանգիստ և կայուն աշխատանքն է, արդյունաբերության արդիականացումը և զարգացումը և բանվորների կյանքի բարելավումը, ովքեր ամեն օր աշխատում են Ագարակի լեռնարդյունաբերական կոմբինատում, Սոթքի հանքավայրում և Արարատի ոսկու հարստացման ֆաբրիկայում:

Վերահսկիչ Պալատի նախագահ Իշխան Զաքարյանը GeoProMining ընկերությանը մեղադրեց, որ ընկերության բաժնետոմսերի 100% փաթեթը գրավադրված է «ՎՏԲ Կապիտալ Փի-Էլ-Սի» բանկում, ի օգուտ «Կարլոու Բի-Վի» ընկերության, որին բանկը տրամադրել է 250 միլին դոլարի վարկ: Սակայն, այլ տվյալներով, հայկական հանքավայրերում ներդրումներ ընդհանրապես չեն եղել: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեիք այս հայտարարությունը: Արդիականացման, գեոլոգիական հետախուզման, սոցիալական կամ այլ ծրագրերով վարկային կամ սեփական միջոցներ ընդհանրապես ներդրվե՞լ են Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում և «GPM Gold»-ում:

Շնորհակալ եմ, որ այդ հարցը բարձրացրեցիք: Պարոն Զաքարյանին ինչ-որ պատճառներով տրամադրվել են ոչ ճիշտ տեղեկություններ: Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի Հանրապետությունում ակտիվներ ձեռք բերելու համար նախատեսված դրամական միջոցները տրամադրվել են արտասահմանյան բանկերի վարկերով, ինչպես նաև ռուսական ՎՏԲ պետական բանկի կողմից: Ըստ միջազգային բանկային պրակտիկայի, GeoProMining Խմբի բոլոր ակտիվների բաժնետոմսերը գտնվում են բանկային գրավի տակ, ինչի մասին GeoProMining ընկերությունների Խումբը մշտապես տեղեկացրել է Հայաստանի համապատասխան պետական մարմիններին: Ընդ որում, բաժնտոմսերը գրավի տակ են դեռևս 2007 թվականից: Եւ Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի ձեռքբրման, պարտքերի փակման, մինորիտար բաժնետերերից բաժնետոմսերի ետ գնման, տեխնիկայի և սարքավորումների ձեռքբերման, GPM Gold ֆաբրիկայի վերազինման, ինչպես նաև վերջին երկու տարիների լրացուցիչ կապիտալ ծախսերի համար նախատեսված ներդրումային ընդհանուր գումարն արդեն անցել է 260 միլիոն ԱՄՆ դոլարից, որտեղ 19.8 մլն.դոլար ուղղվել է Արարատի և Ագարակի ֆաբրիկաների գործարկման ուղղությամբ կապիտալ և գործառնական ծախսերին: Ավելի քան 25 մլն. ԱՄՆ դոլար ծախսվել է նախկին սեփականատերերի պարտքերի, այդ թվում հարկային վճարների գծով պարտքերի փակմանը և այլ ներդրումներին: Կարելի է այցելել հանք և համոզվել, որ բոլոր ձեռնարկություններում աշխատում է նոր տեխնիկա: Ավելի քան 100 միլիոն դոլար կծախսվի «Ալբիոն» մետալուրգիական համալիրի շինարարությանը, Արարատի գործարանի վերակառուցմանը և Սոթքի հանքավայրի լեռնային աշխատանքներին:

Ինչ վերաբերում է «ՎՏԲ-Կապիտալ»-ից 2010 թվականի հունիսին ստացված 250 միլիոն դոլար վարկին, մենք այն ստացել ենք որպես վերաֆինանսավորում, որպեսզի փակենք բոլոր բանկերի վարկերը և աշխատենք միայն մեկի հետ:

Վերահսկիչ պալատը ընկերությանը մեղադրում է, որ նա չունի Սոթքի և Մեղրաձորի ոսկեբեր հանքավայրերի մշակման լիցենզիաներ, արդյո՞ք դա հնարավոր է, ինչպե՞ս եք աշխատել մինչև օրս:

Մենք աշխատել և աշխատում ենք լիցենզիոն պայմանագրերով, որոնք կնքվել են 2008 թվականի փետրվարի 29-ին, մինչև 2023 թվականը ժամկետով: Կուզենայի Վերահսկիչ Պալատի հայտարարությանն ի պատասխան նշել, որ այդ պայմանագրերը վերագրանցման ենթակա չեն, քանի որ կնքվել են 2004 թվականի հուլիսի 1-ից հետո: Մենք չենք կարող աշխատել առանց լիցենզիոն պայմանագրերի ու համաձայնագրերի:

Նոյեմբեր 24, 2010