«Հերմոն» փոքր ՀԷԿ՝ մոնիտորինգի արդյունքներ

ԷկոԼուր

«Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում փորձագիտական խումբը այցելեց «Հերմոն» փոքր ՀԷԿ: «Հերմոն» փոքր ՀԷԿ-ը գտնվում է ՀՀ Վայոց ձորի մարզի Հերմոն համայնքի վարչական տարածքում` Այսաս գետի վրա (գետի երկարությունը՝ 12 կմ): ՓՀԷԿ-ը շահագործում է «Էլեգիս ՀԷԿ» ՍՊԸ-ն:

Մոնիտորինգի արդյունքում փորձագիտական խումբը պարզեց.

Ջրօգտագործման թույլտվության մեջ նշված ջրառի եւ ջրահեռացման կոորդինատները չեն համապատասխանում իրական կոորդինատներին։
Ջրառի եւ ջրթողի կետերում ջրաչափական դիտակետեր չկան։
Ազատ ջրօգտագործման պահանջները կատարվում են։
Բնապահպանական թողքն ըստ ջրօգտագործման թույլտվության սահմանված է 0.1մ³/վ: Սակայն գլխամասային հանգույցում կառուցված է ջրավազան, որտեղից ջուրը թափվում է գետ, իսկ աջակողմյան հատվածում լցվում է ճնշումային խողովակաշար, որը թաղված տիպի է: Ջրսակավ ժամանակահատվածում անհնար է առանց չափման սարքերի իրականացնել բնապահպանական թողքի հսկողություն: Ակնհայտ է, որ սակավաջուր շրջանում գետը ենթարկվելու է ջրազրկման:
Լանդշաֆտը խախտվել է. ջրառի կետում կառուցված է մոտ 10 մ բարձրությամբ պատվար, որով փակվել է գետի հունը և առաջացել է արհեստական լճակ։
Բետոնի անորակ լինելու հետևանքով շահագործման յոթ-ութ տարիների ընթացքում այն քայքայվել է, ամրանները /արմատուրան/ բացվել են: Բետոնի քայքայման գործընթացը շարունակվում է, ինչը վտանգ կարող է հանդիսանալ պատվարի կայունության համար:
ՓՀԷԿ-ի գլխամասում բացակայում է ձկնանցարան այն հիմնավորմամբ, որ Եղեգիսի Այսաս վտակի այդ հատվածում ձկներ չեն բնակվում: Դա բացատրվում է վտակի վրա մոտ 9-10 մ բարձրությամբ բնական ջրվեժների առկայությամբ:
Գետակը կարմրախայտի բնակությանը բնորոշ հատկանիշներ ունեցող ջրակալ է, որը ինչպես կարմրախայտի, այնպես էլ մյուս ձկների առկայության մասին լրացուցիչ ուսումնասիրությունների կարիք ունի: Հայտնի է, որ կարմրախայտը կարող է հաղթահարել բավական բարձր ջրվեժներ /օրինակ՝ Շաքի ջրվեժը, որն ունի 12 մ բարձրություն/: Ձկների հայտնաբերման դեպքում անհրաժեշտություն կառաջանա գլխամասում ձկնանցարան կառուցել:
Տեղադրված են հայկական և ռուսական արտադրության Պելտոն տիպի ագրեգատներ: Ագրեգատների աղմուկը զգալի է, սակայն կանաչապատ մակերեսները մեղմացնում են աղմուկի տարածումը շրջակա միջավայր` այդ թվում տարածքի հարևանությամբ գտնվող հանգստի գոտու տարածք:
Սարքավորումները գտնվում են անմխիթար վիճակում, ջուր են բաց թողնում։
Տրանսֆորմատորի տակ բացակայում է յուղորսիչ։
Կենցաղային թափոնների հեռացում չի կատարվում:
Այսաս գետի վրա կառուցված «Հերմոն» եւ «Նանե» ՓՀԷԿ-երի դերիվացիայի երկարության տոկոսային հարաբերությունը գետի երկարության հետ կազմում է 49.96%:
«Հերմոն» ՓՀԷԿ-ը Եղեգնաձորի պետական արգելավայրից գտնվում է 0,2-2,5 կմ հեռավորության վրա:
ՓՀԷԿ-ի տարածքը բարեկարգված, ցանկապատված և կանաչապատված էր:
Վերջին երեք տարում բնապահպանական տեսչությունը ՓՀԷԿ-ում ստուգումներ չի իրականացրել:
ՓՀԷԿ-ում աշխատում է 10 հոգի:

Առաջարկություններ

Անհրաժեշտ է տեղադրել ջրաչափական սարք և հսկել բնապահպանական թողքը:

Անհրաժեշտ է անհապաղ իրականացնել պատվարի վերականգնման աշխատանքներ:

Անհրաժեշտ է ձկների հայտնաբերման դեպքում գլխամասում ձկնանցարան կառուցել:

Անհրաժեշտ է իրականացնել սարքավորումների վերազինում:

Անհրաժեշտ է տրանսֆորմատորի տակ տեղադրել յուղորսիչ:

Անհրաժեշտ է պարբերաբար իրականացնել կենցաղային աղբի հեռացում:

Նյութը պատրաստվել է «Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում` ՄԱԶԾ-ԳԷՀ Փոքր դրամաշնորհների ծրագրի աջակցությամբ: