ԷկոԼուր
«Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում փորձագիտական խումբն այցելեց «Արջուտ-2» փոքր ՀԷԿ: «Արջուտ-2» փոքր ՀԷԿ-ը գտնվում է ՀՀ Լոռու մարզի Արջուտ համայնքի վարչական տարածքում: Այն շահագործում է «Լեռ և Ջուր» ՍՊԸ-ն: ՓՀԷԿ-ը կառուցված է Փամբակ գետի վրա (երկարությունը՝ 86 կմ):
Մոնիտորինգի արդյունքում փորձագիտական խումբը պարզեց.
- Այս ՓՀԷԿ-ի նախագիծը ՀՀ բնապահպանության նախարարության «Բնապահպանական փորձաքննություն» ՊՈԱԿ-ը չունի:
- Ըստ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի տեղեկանքի՝ ՓՀԷԿ-ի հաշվարկային ճնշումը` 28.7մ, ՓՀԷԿ-ի կողմից օգտագործվող հաշվարկային ելքը 2.8մ3/վ է, դրվածքային հզորությունը 800 կՎտ է, էլեկտրաէներգիայի փաստացի օգտակար առաքումը 3.70939888888889 մլն.կՎտ.ժամ է: Լիցենզիայի ժամկետը` 30.07.2004- 30.07.2019թթ., ջրօգտագործման թույլտվության ժամկետը՝ 29.07.2008- 29.07.2014թթ.:
- ՓՀԷԿ-ը շահագործման է հանձնվել 2001թ-ին:
- ՓՀէԿ-ի գլխամասային հանգույցը անբարեկարգ վիճակում է, մետաղական կոնստրուկցիաներն ամբողջովին ժանգոտված և քայքայված են: Բացակայում են համապատասխան կառուցվածքներն իրենց ֆունկցիոնալ նշանակությամբ, այդ թվում ձկնանցարանը, որը պետք է ավտոմատ ապահովի բնապահպանական ելքի անցումը գետ:
- Գետի ջուրն առանց կարգավորման ամբողջովին ուղղվում է ՓՀԷԿ-ի համար ջրառ, իսկ տղմազտարանից միայն ավելցուկային ելքերն են ուղղվում գետ:
- Վթարային պատվարն ունի 18 մ երկարություն, 2,4 մ բարձրություն:
- Գլխամասում բացակայում են ձկնապաշտպան ցանցավանդակները: Դրանց փոխարեն առկա են աղբորսիչ՝ 2.9 և 3.9 մ երկարությամբ 2 ճաղավանդակ, որոնց ճեղքերի միջև հեռավորությունը 5.5-6.0 սմ է: Նման ճաղավանդակը չի կարող խոչընդոտել Փամբակում բնակվող ձկների մեծ մասի մուտքը դեպի ՓՀԷԿ-ի դերիվացիոն խողովակաշար:
- Աղբապահ ճաղավանդակի կողքին կառուցված է հատուկ մետաղական հարմարանք, որով գետ է բաց թողնվում աղբը:
- Գետի ափին լցված էր հավաքված աղբ։
- Գլխամասում ձկնանցարանի բացակայությունը և գետի հունի վրա կառուցված պատվարը արգելում են Փամբակում տարածված ձկնատեսակների գաղթը գետի հոսանքն ի վեր:
- Փամբակ գետի տվյալ տեղամասում հանդիպում են հետևյալ ձկնատեսակները՝ կարմրախայտ, արևելյան տառեխիկ,Կուրի բեղաձուկ, Սևանի կողակ /ընդգրկված է ՀՀ կենդանիների Կարմիր գրքում/, ձկնային տնտեսություններից հաճախ այստեղ է ներթափանցում ծիածանախայտը:
- Ջրօգտագործման թույլտվության տվյալների համաձայն` ՓՀԷԿ-ը կարող է Փամբակ գետից վերցնել տարեկան 79628.400խմ/ ջուր: ՓՀԷԿ-ի ՋԹ-ում բնապահպանական թողքի վերաբերյալ տվյալը բացակայում է:
- Համապատասխան բնապահպանական մարմնի կողմից կնքված ջրաչափ ջրառում չկա:
- Ջրառում ջրի մակարդակի ավտոմատ կառավարման համակարգ չկա:
- «Հաշվարկային կենտրոն» ՓԲԸ-ի տվյալներով` «Արջուտ-2» ՓՀԷԿ-ը 2014 թվականին աշխատել է 12 ամիս` արտադրելով 3044951 կՎտ էլեկտրաէներգիա:
- Ճնշումային խողովակաշարի երկարությունը 1880մ է, տրամագիծը` 1400 մմ, վերջնամասում` մոտ 100 մետր երկարությամբ տարածքում, թաղված չէ։
- Փամբակ գետի վրա կառուցված «Արջուտ 2» (ըստ ՀԾԿՀ-ի տեղեկանքի՝ դերիվացիայի երկարությունը 1880մ) և «Սպիտակ» (ըստ նախագծի՝ դերիվացիայի երկարությունը 2555մ) ՓՀԷԿ-երի դերիվացիայի գումարային երկարության (4435մ) տոկոսային հարաբերությունը Փամբակ գետի երկարության հետ կազմում է 5.15%:
- Կայանի տարածքը պարսպապատ է, կանաչապատված, ծառապատ, կան բազմաթիվ արհեստական լճակներ։
- Կենցաղային կեղտաջրերը հեռացվում են անջրթափանց հոր:
- Տրանսֆորմատորային ենթակայանը ցանկապատված է, տեղադրված երկու տրանսֆորմատորները կահավորված չեն յուղահավաք համակարգով:
- Կայանային հանգույցում տեղադրված են տեղական «Խորդա» ընկերության արտադրության երեք ագրեգատներ, որոնք միայն ապրիլ-մայիս ամիսներին կարող են աշխատել 2700լ/վրկ հաշվարկային ջրաքանակով և ապահովել նախագծային հզորությունը: Գեներատորները հայկական եւ ռուսական արտադրության են:
- Դիտարկման պահին կայանում ագրեգատները չէին աշխատում։ Աշխատակիցների պնդմամբ չաշխատելու պատճառը սակավաջրությունն է, սակայն ՓՀԷԿ-ի մատյանի մեջ նշված էր, որ ամեն օր աշխատել են՝ նույնիսկ փորձագիտական խմբի այցելության օրը:
- Կայանում տեղադրված է էլեկտրական պաշտպանությունների վահանակ:
Եզրակացություն
«Արջուտ-2» ՓՀԷԿ-ի գլխամասային հանույցը վթարային վիճակում է: Գլխամասում բացակայում են ձկնանցարանը, ձկնապաշտպան ցանցը, բնապահպանական ելք բաց չի թողնվում գետ: Ձկնացարանի բացակայությունը և գետի հունի վրա կառուցված պատվարը խոչընդոտում են գետում տարածված ձկնատեսակների այդ թվում ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կողակի գետի հոսանքն ի վեր անարգել գաղթը:
Առաջարկություններ
- Դադարեցնել ՓՀԷԿ-ի շահագործումը և ամբողջովին վերակառուցել ջրընդունիչ հանգույցը` որպես առաջնահերթ պայման ապահովելով բնապահպանական ելքի ավտոմատ անցումը:
- Ապահովել էկոլոգիական հոսքի եւ ջրառի ավտոմատ կառավարում:
- Ապահովել էկոլոգիական հոսքի եւ ջրառի առցանց վերահսկում:
- Տեղադրել ջրաչափական սարքեր էկոլոգիական հոսքի եւ ջրառի չափման համար:
- Կազմակերպել աղբապահ ճաղավանդակում հավաքված աղբի հեռացում:
- Տրանսֆոմատորները կահավորել յուղորսիչ համակարգով:
- Ագրեգատները փոխարինել ավելի բարձր տեխնիկական արդյունավետություն ունեցող ագրեգատներով, որոնք կաշխատեն քիչ ջրաքանակով և կունենան ամբողջովին ավտոմատ կառավարման համակարգ:
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Նյութը պատրաստվել է «Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում` ՄԱԶԾ-ԳԷՀ Փոքր դրամաշնորհների ծրագրի աջակցությամբ:
Դեկտեմբեր 14, 2015 at 17:19