

ԷկոԼուր
Պետական կառույցները չէին հասցրել մերժել «Գեգամետ պլյուս» ընկերությանը Սեւանի ավազանում վերամշակող ձեռնարկության շինարարության նախագծի դիտարկման հարցում, երբ ընկերությունը նորից շինարարության հայտ է ներկայացրել: Նախագծի փաստաթղթերի փաթեթը ներկայացվել է ՀՀ բնապահպանության նախարարության շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության պետական բնապահպանական փորձաքննությանը եւ ՀՀ ԳԱԱ-ին առընթեր Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովին: «ԷկոԼուր»-ի տեղեկություններով, երկու գերատեսչությունները դիտարկման չեն ընդունել նախագիծը` հղում անելով «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի վրա, որի 10-րդ հոդվածն ուղղակիորեն արգելում է հանքանյութերի վերամշակման գործունեությունը Սեւանի ավազանում:
Խոսքը Շորժայի եւ Ջիլիի դունիտ-պերիդոդիտային հանքավայրի մասին է, որն արդեն երկու տարի շահագործում է վերոնշյալ ընկերությունը: 2008թ. նոյեմբերին «Գեգամետ պլյուս» ՓԲԸ-ն հայտարարեց, որ մտադիր է Շորժայում կառուցել վերամշակման գործարան եւ նախագծում ներդնել 25 միլիոն դոլլար: 2008թ. դեկտեմբերին` Սեւանում տեղի ունեցած արտագնա նիստի ընթացքում, ի պատասխան հասարակական կազմակերպությունների հարցմանը, բնապահպանության նախարարությունը հայտնեց, որ օրենքն արգելում է նմանատիպ գործունեություն Սեւանի ավազանում: 2009թ. փետրվարին «ԷկոԼուր»-ը լուսանկարներ եւ տեղեկատվություն տրամադրեց, որ Շորժա գյուղի կողքին ակտիվորեն կատարվում է քրոմ պարունակող հումքի բաց վերամշակում, որի փոշին քամին տարածում է Սեւանա լճի վրա: Նախարարությունը խոստացավ տեսուչներ ուղարկել: Ստուգման եզրակացություններն անհայտ մնացին:
2010թ. մարտին «Սեւան» թեժ կետում «ԷկոԼուր»-ի անցկացրած մոնիտորինգը ցույց տվեց, որ ձեռնարկության մեկ մասնաշենքն արդեն կառուցված է, եւ որ բաց եղանակով վերամշակումը շարունակվում է:
2010թ. հունիսի 9-ին ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Խաչիկ Մանուկյանը, ով ձեռնարկության համասեփականատերերից մեկն է, «ԷկոԼուր»-ին հայտնեց, որ ձեռնարկությունը էկոլոգիապես մաքուր է, եւ որ ընկերությունը պատրաստ է ապացույցներ ներկայացնել: 2010թ. հունիսի 15-ին` Երեւանի Օրհուս կենտրոնում, նախագծի հիմնավորումը ներկայացրեց ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահ Վլադիմիր Գասպարյանը, երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Սերգեյ Գրիգորյանը, ընկերության այլ ներկայացուցիչներ: Աշխատանքային հանդիպմանը էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքի կողմից մասնակցեցին «Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը, «Հայ կանայք հանուն առողջության եւ առողջ շրջակա միջավայրի» ՀԿ-ի փորձագետ Քնարիկ Գրիգորյանը, Հայ-ռուսական պետական սլավոնական համալսարանի դասախոս, 1982-1991թթ. «Սեւան» ազգային պարկի տնօրեն Գագիկ Սուխուդյանը, փորձագետ-հիդրոլոգ Քննարիկ Հովհաննիսյանը, «ԷկոԼուր»-ի աշխատանքային խումբը:
Նախագծի վերաբերյալ ընկերության հիմնական փաստարկները`
1. Գործարանը վերամշակող ձեռնարկություն չէ, քանի որ տեղի է ունենում միայն մանրացում եւ ապարի գրավիտացիոն բաժանում ծանր մասի` մետաղների օքսիդների եւ թեթեւ մասի` մնացած ապարների: Իսկ այդ գործընթացները, Վ. Գասպարյանի խոսքերով, վերամշակման գործընթացի մեջ չեն մտնում:
2. Ձեռնարկությունը թափոն չի ունենալու, քանի որ ապարի մնացած մանրացված մասը ձեռնարկատերերը մտադիր են շաղ տալ Սեւանի ափերին` որպես յուրահատուկ ֆիլտր: Ակադեմիկոս Գրիգորյանի բացատրելով` ապարը որձաքար է քրոմի եւ ալյումինի աննշան խառնուրդով եւ այլ տարրերով, եւ որ կարեւորն է, չի պարունակում սուլֆիդներ, որոնք նպաստում են շրջակա ապարների քիմիական աղտոտմանը: Հանքավայրը մագմատիկ է, ալյումինի եւ քրոմի օքսիդները կայուն են եւ չեն քայքայվում:
3. «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը չի խախտվում, քանի որ օրենքում արգելվում է հանքանյութի վերամշակումը, իսկ հանքավայրի պարունակությունը ոչ թե հանքանյութ է, այլ ապար: Օրենքի 10-րդ հոդվածում «ապար» բառ չկա:
4. Ձեռնարկությունը թույլ կտա ստեղծել 300 աշխատատեղ, ինչը տարածաշրջանի համար կարեւոր սոցիալական աջակցություն է:
Վ. Գասպարյանը արդեն իսկ կառուցված մասնաշենքի եւ ապարը բաց եղանակով մշակելու վերաբերյալ հայտնեց, որ դա գործարանի մասնաշենք չէ, այլ հին սարքավորում, որն ընդամենը փակել են ակոսավոր միջանցքերով` մանարցումից առաջացող փոշին որսալու համար: Իսկ ինչ վերաբերվում է բաց եղանակով մշակմանը, ապա նրա խոսքերով` մանրացված հանքանյութը մնացել է դեռ վաղ ժամանակներից, երբ այնտեղ աշխատել է «Քրոմպիկ» փորձարարական ձեռնարկությունը:
Նախագծի դեմ հասարկայնության փաստարկները հետեւյալն էին`
• «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածը, որն արգելում է հանքանյութի վերամշակման գործունեություն Սեւանի ավազանում, ուղղակիորեն վերաբերվում է տվյալ ձեռնարկությանը, քանի որ մանրացումը եւ գրավիտացիոն բաժանումը վերամշակման ընթացքի արտադրական փուլի մաս են կազմում
• փաստարկը, որ դա հանքանյութ չէ, այլ ապար, պարզապես բառերի փոխարինում է, քանի որ oրենքի հոդվածը նշում է հանքավերամշակման գործունեությունը
• ապարի մի մասը, որը ընկերությունը Սեւանի համար «էկոլոգիական ֆիլտր» է համարում, կարող է վտանգ ներկայացնել Սեւանի ջրահավաք ավազանի համար, քանի որ այն արդյունահանվել է բնական էկոհամակարգից, մանրացվել է տեսակավորման գործընթացում, պարունակում է ծանր եւ տոքսիկ տարրեր, եւ, ըստ էության, թափոն է: Հնարավոր ռիսկերի վերաբերյալ եզրակացություն պետք է տան անկախ փորձագետները
• խախտվել է «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը, քանի որ հանքավայրի շահագործումը ոչնչացնում է Արեգունի լեռնաշղթան, որը լճի էկոհամակարգի եւ լանդշաֆտի անբաժանելի մասն է
• խախտվել է Եվրոպական կոնվենցիայի լանշաֆտների պահպանման մասին դրույթը, որը Հայաստանը վավերացրել է 2003թ.
• չկա «Հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» («Սեւան» ագային պարկի ազդեցության գոտի), «Բուսական աշխարհի պահպանման մասին», «Կենդանական աշխարհի պահպանման մասին» ՀՀ օրենքներին, ՄԱԿ-ի «Կենսաբազմազնության պահպանման մասին» կոնվենցիային և ՀՀ Ջրային օրենսդրությանը` ծրագրի համապատասխան լինելու վերաբերյալ եզրակացություն:
Հանդիմպան ավարտին հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները որոշում ընդունեցին իրենց փաստարկները ներկայացնել Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության պետական փորձաքննությանը, ՀՀ ԳԱԱ առընթեր Սևանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձանաժողով և ՀՀ նախագահին առնթեր Սևանա լճի հիմնահարցերի հանձնաժողով և պահանջել վերոնշյալ հարցով գործընթացին համապատասխանող նոր հասարակական լսումներ անցկացնել:
Հուլիս 01, 2010
